Opsiyonlarla İşlem Yapma | Başlangıç için Temel Rehber

Opsiyonlarla işlem yapma: Nedir ve ne işe yarar?

Eğer opsiyonlarla işlem yapmaya ilgi duyuyorsanız, bu türev ürünün temel özelliklerini anlamanız gerekmektedir. İşte, başlamak için ihtiyacınız olan her şeyi özetleyen bir başlangıç rehberi.

Opsiyonlarla İşlem Yapmanın Tarihsel Gelişimi

Opsiyon işlemlerinin kökleri, antik Yunanistan ve Roma dönemlerine kadar uzanır; ancak, opsiyon işlemlerinin günümüzdeki formuna benzer bir yapıda oluşması, 17. yüzyılda Hollanda’nın Altın Çağı’nda gerçekleşmiştir.

Finansal opsiyonlar 17. yüzyıl Hollanda

O dönemde, Amsterdam, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (East Indian Company)sayesinde dünya ticaretinin kalbi konumundaydı. Bu şirket, yatırımcılara ilk hisse senetlerini ve bonolarını sunan kuruluşlardan biri olmuştur. Bu sayede, ilk tüccarlar, hisse senetleri ve bonolar üzerinde, belirli bir tarihte sabit bir fiyata satın alma veya satma hakkı sağlayan sözleşmeler oluşturmaya başladılar. Bu sözleşmeler, modern finansal opsiyonların öncüsü olarak kabul edilir.

Ünlü lale çılgınlığı sırasında, lale soğanları üzerine yapılan opsiyon işlemleri, türev ürünler aracılığıyla gerçekleştirildi ve bu, önemli bir ticaret hacmi oluşturdu.

Opsiyonlar, lalemanya balonu

Takip eden yüzyıllarda, opsiyon işlemleri daha da gelişerek sofistike bir hale büründü. 20. yüzyılda, bilgisayar teknolojilerinin ilerlemesi ve Black-Scholes modeli gibi matematiksel modellerin geliştirilmesiyle opsiyonların değerlemesi daha doğru bir şekilde yapılmaya başlandı.

Black Scholes formülü veya finansal opsiyon modeli

Günümüzde, opsiyon ticareti, finansal piyasaların ayrılmaz bir parçasıdır. Hem spekülasyon hem de riskten korunma amacıyla kullanılan opsiyonlar, hisse senetleri, endeksler, emtialar ve dövizler gibi çeşitli alt varlıklar üzerinde işlem görür.

Opsiyonlarla İşlem

Finansal Opsiyonlar Nedir?

Finansal opsiyonlar, sahibine, belirlenen bir fiyattan (egzersiz fiyatı) ve belirli bir tarihte veya öncesinde, bir varlığı (hisse senedi, tahvil, emtia, gelecek vb.) satın alma veya satma hakkı veren ancak zorunluluk getirmeyen sözleşmelerdir.

İki temel opsiyon türü vardır:

Call Opsiyonları

Call opsiyonları, alıcısına, belirlenen bir tarihte, belirlenen bir fiyattan bir varlık satın alma hakkı tanır; bu, bir zorunluluk değildir. Eğer varlığın fiyatı artarsa, opsiyon sahibi, varlığı daha düşük bir fiyattan satın alabilir ve ardından mevcut piyasa fiyatında satarak kar elde edebilir.

call opsiyonu

Put Opsiyonları

Put opsiyonları, sahibine, belirlenen bir fiyatta, gelecekteki bir tarihte bir varlığı satma hakkı tanır; bu da bir zorunluluk değildir. Eğer varlığın fiyatı düşerse, opsiyon sahibi, varlığı piyasadan daha düşük bir fiyata satın alabilir ve opsiyon sözleşmesinde belirlenen daha yüksek fiyattan satabilir, böylece kar elde eder.

put opsiyonu

Finansal Opsiyonların Özellikleri

Finansal opsiyonlar, yatırımcılar için hem risk yönetimi hem de spekülasyon aracı olarak önemli fırsatlar sunar. Bu ürünlerin özellikleri, onları çekici kılan aynı zamanda dikkatle kullanılması gereken araçlar haline getirir. İşte finansal opsiyonların temel özellikleri:

Opsiyonun Vadesi

Opsiyonun vadesi, opsiyonun kullanılabileceği son günü belirtir. Bu tarih geçtikten sonra, opsiyon değersiz hale gelir ve kullanılamaz.

Uygulama Fiyatı

Uygulama fiyatı, opsiyon sözleşmesi kapsamındaki varlığın satın alınabileceği veya satılabileceği fiyattır. Opsiyon oluşturulurken belirlenen bu fiyat, opsiyonun maliyet ve potansiyel getirisinin hesaplanmasında temel bir faktördür.

Prim

Prim, opsiyonun satın alınması için ödenen fiyattır. Bu maliyet, opsiyonun altındaki varlığın mevcut piyasa fiyatı, piyasa volatilitesi ve vadenin sonuna kalan süre gibi faktörlere bağlı olarak belirlenir.

Minimum Sermaye

Finansal opsiyonlarla işlem yapabilmek için gereken minimum sermaye, broker’a ve ülkeye göre değişkenlik gösterir. ABD’de, düzenleyici kurumlar finansal opsiyon işlemleri için özel bir minimum sermaye miktarı belirlemese de, brokerlar genellikle olası kayıpları karşılamak amacıyla belirli bir minimum sermaye gerektirebilir. Opsiyon işlemleri için talep edilen minimum miktar genellikle 2.000 dolar civarında olup, bu miktar stratejiye ve opsiyon türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Zaman Değerinin Azalması

Opsiyonun değeri, vadesine kalan süre azaldıkça düşer. Bu, “zaman aşımı” olarak adlandırılan bir fenomendir ve opsiyonun zaman değerinin, yani opsiyonun altındaki varlık fiyatı ile uygulama fiyatı arasındaki farkla ilgisi olmayan kısmının azalması anlamına gelir. Zaman aşımı, özellikle vadenin sonuna yaklaşırken hızlanır ve opsiyonların değer kaybetmesine neden olur.

Sınırsız Kayıp Olasılığı

Opsiyonlar, kullanıldığında ciddi kazançlar sağlayabilir ancak aynı zamanda sınırsız kayıplara da yol açabilir.

CALL opsiyonu satışı yapılırken, altındaki varlığın fiyatı beklenmedik şekilde yükseldiğinde, teorik olarak sınırsız kayıplar meydana gelebilir.

Bu, varlığın fiyatı ne kadar yükselirse yükselsin, opsiyon alıcısına belirlenen kullanım fiyatından varlığı satma zorunluluğunuz olduğu içindir. Eğer varlığın fiyatı önemli ölçüde artarsa, opsiyonda anlaşılan düşük fiyattan satma yükümlülüğünüzü yerine getirebilmek için piyasadaki en yüksek fiyattan varlığı satın almanız gerekebilir, bu da büyük kayıplarla karşılaşmanıza neden olabilir.

Call opsiyon

Benzer şekilde, PUT opsiyonu satışında, varlığın fiyatı düştüğünde, satıcı büyük kayıplarla karşılaşabilir.

Varlık fiyatının düşmesini bekleyerek bir PUT satın alırsanız potansiyel zararınız ödenen primle sınırlıdır. Ancak varlığı satmanız durumunda, varlığın fiyatı ne kadar düşerse düşsün, varlığı kullanım fiyatından satın alma zorunluluğunuz olur.

put opsiyon

Teknik olarak bu, varlığın fiyatının sıfırın altına düşemeyeceği için sınırsız bir kayıp değildir, ancak sonuçta risk, hisse senetlerine yatırım yapmakla aynıdır

Bu, finansal opsiyonlarla ilişkilendirilen teorik riskler olduğunu unutmamak önemlidir. Pratikte, bu riskleri yönetmek için durdurma emirleri kullanma ve uygun bir koruma sağlama gibi çeşitli stratejiler kullanılabilir. Ancak, bunların tümüne başlamadan önce, bu aracın doğru kullanılmadığında ne kadar riskli olabileceğini anlamamız gerekiyor.

Finansal Opsiyonlarla İşlem Yapmanın Amacı Nedir?

Finansal opsiyonlarla işlem yapmanın amacı, çeşitlendirilmiş ve çok yönlü olabilir. Bu amaçlar genellikle spekülasyon ve korunma olarak ikiye ayrılır.

1. Spekülasyon:

Opsiyonlar, bir varlığın gelecekteki fiyat hareketleri üzerine yapılan tahminler için mükemmel araçlardır. Örneğin, bir yatırımcı, belirli bir hisse senedinin fiyatının artacağına inanıyorsa, o hisse için alım opsiyonu satın alabilir. Eğer hisse senedinin fiyatı, opsiyonun kullanım fiyatını aşarsa, yatırımcı opsiyonu kullanabilir, hisseyi daha düşük bir fiyattan satın alır ve ardından piyasa fiyatından satarak kar sağlar.

Ancak, çoğu işlemde, fiyat lehinize hareket ettiğinde, opsiyonun prim değeri artar, böylece yatırımcı, opsiyonu kullanmak yerine, primdeki artıştan kazanç sağlayabilir. Opsiyon satışı, yatırımcıya piyasada meydana gelmeyen olaylara karşı bahis yapma ve istatistiksel avantajlardan faydalanma imkanı sunar. Çoğu strateji, primdeki değişim üzerinden kazanç elde etmeyi hedefler, doğrudan opsiyonun kullanımı veya devredilmesini değil.

2. Korunma:

Opsiyonlar, yatırım portföylerini olası kayıplardan korumak için de kullanılabilir, bu işleme korunma denir. Eğer bir yatırımcı, sahip olduğu şirket hisselerinin fiyatının düşeceğinden endişeleniyorsa, ilgili hisseler için satım opsiyonu satın alabilir. Hisse senedinin fiyatı düşerse, satım opsiyonu değer kazanır ve bu, hisse senetlerinin değer kaybını kısmen veya tamamen dengeleyebilir. Böylece, opsiyonlar portföy riskini azaltmak için etkili bir araç olarak kullanılabilir.

Opsiyon İşlemleri Nasıl Çalışır?

Opsiyon fiyatlarının farklı faktörlere nasıl tepki verdiğini açıklamak için “Yunanlılar” adı verilen ölçüler kullanılır:

  • Delta: Altta yatan varlığın fiyatındaki her bir puanlık değişime opsiyonun fiyatının ne kadar değişeceğini gösterir. Eğer Delta 0.5 ise, altta yatan varlık fiyatı her 1 birim değiştiğinde, opsiyonun fiyatı 0.5 birim değişir.
Opsiyonlarla İşlem delta
  • Gamma: Delta’nın değişim hızını ölçer ve opsiyonun fiyat değişim hızını anlamak için kullanılır.
  • Theta: Opsiyonun zaman aşımını, yani her geçen gün değerinin ne kadar azaldığını temsil eder.
  • Vega: Opsiyonun fiyatının, altta yatan varlığın oynaklığındaki bir puanlık değişime nasıl tepki vereceğini gösterir.
  • Rho: Opsiyonun fiyatının, faiz oranlarındaki bir puanlık değişime nasıl tepki vereceğini ifade eder.
  • Strike: Opsiyonlar, kullanım (strike) fiyatı olarak bilinen bir fiyatta, altta yatan varlığı satın alma veya satma hakkı verir. Opsiyonlar, alıcı ve satıcı tarafından herhangi bir zamanda kapatılabilir. Böyle bir durumda, her iki taraf da primdeki değişiklikten kaynaklanan kazanç veya kaybı kabul eder. Birçok kişi, opsiyon işlemlerinin karmaşıklığından çekinse de, beklenmedik durumlarda sözleşmeyi kapatabilme imkanı, opsiyonlarla işlem yapmanın esnek ve yönetilebilir yönlerinden biridir.

Strike’ın Altta Yatan Fiyata Göre Durumu

Opsiyonlar, mevcut varlık fiyatı ile opsiyonun kullanım (strike) fiyatı arasındaki ilişkiye göre “In the Money” (ITM), “Out of the Money” (OTM) ve “At the Money” (ATM) olmak üzere üç farklı durumda bulunabilirler.

  • In The Money (ITM): CALL opsiyonları için, eğer mevcut varlık fiyatı kullanım fiyatından yüksekse, opsiyon ITM’dir. PUT opsiyonları için ise, mevcut varlık fiyatı kullanım fiyatından düşükse, opsiyon ITM kabul edilir.
Opsiyonlarla İşlem In The Money (ITM)
  • Out of The Money (OTM): CALL opsiyonları için, mevcut varlık fiyatı kullanım fiyatından düşükse, opsiyon OTM’dir. PUT opsiyonları için, mevcut varlık fiyatı kullanım fiyatından yüksekse, opsiyon OTM sayılır.
Opsiyonlarla İşlem Out of The Money (OTM)
  • At The Money (ATM): Bir opsiyon, mevcut varlık fiyatı ile opsiyonun kullanım fiyatı eşit veya çok yakınsa, ATM olarak tanımlanır.
Opsiyonlarla İşlem At The Money (ATM)
Opsiyonlarla İşlem strike

Opsiyon Ticareti Yapılabilen Varlıklar

Bir fiyata değiştirilebilen herhangi bir varlık üzerinden opsiyon sözleşmesi teorik olarak yapılabilir. Opsiyonlarla işlem yapılabilen varlıklar arasında en popüler olanları şöyledir:

  • Hisseler: Genellikle her opsiyon sözleşmesi 100 hisse paketi üzerinden işlem görür ve bu, en yaygın opsiyon işlemlerinden biridir.
  • Hammadde: Vadeli ve opsiyon sözleşmeleri, hammadde piyasalarında tüccarlar ve riskten korunma uzmanları için önemli araçlardır.
  • ETF’ler: ETF’ler üzerinde opsiyon işlemleri yapılabilir. Tematik ETF’ler sayesinde yatırımcılara geniş bir esneklik sunulur.
  • Vadeli İşlemler: Hammadde, ana dövizler, endeksler gibi en çok işlem gören vadeli işlemler üzerinde de opsiyonlar bulunur.
  • Endeksler: Endeksler üzerinde opsiyon işlemi yapılabilir, ancak fiziksel teslimatı olmadığı için son teslimat genellikle nakit olarak gerçekleşir.

Başlangıç için İki Opsiyon İşlem Stratejisi

Çark (The Wheel) Stratejisi

Bu strateji, PUT ve CALL opsiyonlarının ardışık satışını içerir ve opsiyon primlerinden gelir elde etmeyi amaçlar. Uzun vadeli bir taahhüt gerektiren bu yaklaşımda, portföyünüzde bulundurmayı düşündüğünüz hisselerin PUT opsiyonlarını satarsınız. Eğer opsiyon kullanılmazsa, süresi dolmadan önce kazandığınız prim sizin olur. Eğer opsiyon kullanılırsa, hisse senedini kullanım fiyatından satın almak zorunda kalırsınız. Ardından, sahip olduğunuz hisseler üzerine kapalı bir CALL opsiyonu satarsınız.

Iron Condor Stratejisi

Iron Condor stratejisi, belirli bir süre içinde altta yatan varlık fiyatının belirli bir aralıkta kalması durumunda kar sağlamayı amaçlayan ileri düzey bir opsiyon stratejisidir. Bu strateji, zamanın geçişiyle kazanç elde etmeyi hedefler ve iki dikey kredi spreadinin birleşiminden oluşur: bir put spread ve bir call spread.

İlk adımda, para dışında (OTM) bir put opsiyonu satılır ve daha düşük bir grev fiyatına sahip bir put opsiyonu satın alınır. Bu işlem, aşağı yönlü riskinizi sınırlandırmak içindir ve put spreadini satmakla prim kazanırsınız.

Ardından, OTM bir call opsiyonu satılır ve daha yüksek bir grev fiyatına sahip bir call opsiyonu satın alınır. Bu, yukarı yönlü riskinizi sınırlar ve call spreadini satmakla da prim elde edilir.

Bu iki kredi spreadini bir araya getirerek bir Iron Condor oluşturmuş olursunuz. Maksimum kazancınız, satarken aldığınız put ve call spreadlerinden elde edilen toplam primdir. Bu kazanç, altta yatan varlık fiyatı, seçtiğiniz put ve call opsiyonlarının grev fiyatları arasında kaldığında gerçekleşir.

Maksimum zararınız, satın alınan ve satılan put veya call opsiyonlarının grev fiyatları arasındaki fark, alınan toplam primler çıkarıldıktan sonraki miktardır. Bu zarar, altta yatan varlık fiyatı, put spreadlerinin grev fiyatının altına veya call spreadlerinin grev fiyatının üstüne çıktığında meydana gelir.

Finansal Opsiyonlarla Daha Fazla Strateji

Ancak, ilginizi çekebilecek başka stratejiler de var. Aşağıda bu stratejileri görebilirsiniz:

  • Straddle (Alınan ve Satılan): Fiyatın herhangi bir yöne doğru büyük bir hareket yapmasını beklediğinizde kullanılır.
  • Strangle (Alınan ve Satılan): Straddle’a benzer, ancak daha düşük maliyetli ve daha yüksek hareket bekler.
  • Kapalı Çağrı ve Koruyucu Put: Sahip olduğunuz varlıklar üzerinde uygulanan stratejilerdir ve kazançları korumak veya potansiyel kayıpları sınırlamak için kullanılır.

Opsiyonlarla İşlem Yapmaya Başlamadan Önce Göz Önünde Bulundurulması Gerekenler

Opsiyon işlemleri, belirli riskler içerir ve her yatırımcının anlaması ve yönetmesi gerekir. En yaygın riskler şunlardır:

  • Tam Kayıp Riski: Bir opsiyon paranın dışında sona ererse, yatırımcı ödediği primin tamamını kaybeder.
  • Oynaklık Riski: Oynaklık, bir opsiyonun değerinde büyük değişikliklere yol açabilir.
  • Uygulama Riski: Opsiyonun satıcısıysanız ve opsiyon uygulanırsa, beklenmedik kayıplarla karşılaşabilirsiniz.
  • Zaman Riski: Bir opsiyonun değeri, zaman aşımıyla azalır.
  • Likit Riski: Bazı opsiyonlar, piyasadaki likidite eksikliği nedeniyle zorluk çıkarabilir.
  • Karmaşıklık ve Yanlış Anlama Riski: Opsiyonlar karmaşık finansal araçlardır ve tam olarak anlaşılmadan kullanılmamalıdır.

Opsiyonlarla işlem görüşleri

Opsiyonlarla işlem yapmaya başlarken, az sermayeyle başlamanın önemini vurgulamıştık. Kısıtlı bir bütçeyle dahi, günümüzdeki geniş varlık çeşitliliği sayesinde pek çok piyasaya düşük maliyetlerle giriş yapabilirsiniz. Bu durum, öğrenme sürecindeki maliyetleri ve hata yapma olasılığını olabildiğince azaltmanın önemini artırıyor.

Risk yönetimi ve Excel becerilerinizi geliştirin. Opsiyonların değeri ani piyasa değişiklikleriyle hızla düşebilir; bu nedenle, bir gün yüksek primlerle kapanan opsiyonlarınız, ertesi gün neredeyse değersiz hale gelebilir. Realist olmalı ve portföyümüzü gözden geçirirken, maruz kaldığımız risklerin potansiyel olarak hiçbir maliyetle sonuçlanabileceği senaryoları da değerlendirmeliyiz.

Karmaşık stratejilere girişmeden önce, bu stratejileri ve potansiyel maksimum kaybınızı tam olarak anladığınızdan emin olun.

Opsiyonlarla işlem yapmak, finansal piyasalardaki en esnek araçlardan biriyle karşı karşıya olduğunuz anlamına gelir. Bu kılavuzla beraber, opsiyon piyasalarıyla ilgili temel bilgileri sunarak opsiyon işlemlerine başlamanız için gerekli ön bilgiyi verdiğimizi ümit ediyoruz.

İlgili Makaleler