Borsada Temel Analiz: Oranlar, Yöntemler ve Şirket Türleri

Bu makalenin amacı, temel analiz üzerine temel bilgileri aktarmaktır, böylece bilgi ve tutarlılığınızı derinleştirebilir ve bunu kendi zevkinize ve zamanınıza göre uyarlayabilirsiniz.

Bir şirketin temel veya finansal analizi hakkında

Temel analiz, bir şirketin mali tablolarını ve diğer tüm değişkenleri incelererek bir hisse senedinin teorik değerini tespit etmeye çalışan bir borsa analiz yöntemidir.

Temel borsa analizi nereden başlar?

Peki, temel borsa analizi nereden başlar? İlk adım, bir şirketin mali tablolarını ve temel verilerini incelemektir. Bunu yaparken, analizlerimizi nasıl hazırlayacağımızı ve bir hisse senedinin borsa fiyatıyla uyumlu olup olmadığını göreceğiz:

Bilanço

Bilanço, ya da Finansal Durum Bildirimi, bir şirketin belirli bir andaki finansal durumunu gösteren bir finansal rapordur. Bir şirketin varlıkları, borçları ve öz sermayesi hakkında temel bilgiler sunar.

Bir şirketin Bilançosu, temel analiz için birkaç anahtar değişken sunar.

Temel analizde bilanço, birkaç önemli değişkeni içerir:

  • Muhasebe değeri
  • Ayarlanmış muhasebe değeri
  • Solvens
  • Likidite oranı veya asit testi oranı
  • Borçlanma oranı

Gelir Tablosu

Gelir Tablosu, ya da Sonuç Bildirimi/Kar ve Zarar Bildirimi, belirli bir zaman dilimi boyunca bir şirketin gelirlerini, giderlerini ve net karını veya zararını gösteren bir finansal rapordur. Temel analiz için gelir tablosundan elde edilebilecek önemli değişkenler şunlardır:

  • Satışlar
  • Karlar
  • Brüt Marj
  • EBITDA

Nakit Akış Tablosu

Nakit Akış Tablosu, bir şirketin belirli bir zaman diliminde nakit giriş ve çıkışlarını, nakitin nasıl oluşturulduğu ve kullanıldığı hakkında detaylı bilgiler sağlar. İşletme, yatırım ve finansman faaliyetlerine ayrıntılı bakış sunar. Nakit Akış Tablosundan öne çıkan önemli değişkenler şunlardır:

  • İşletme faaliyetlerinden gelen nakit akışı
  • Yatırım faaliyetlerinden gelen nakit akışı
  • Finansman faaliyetlerinden gelen nakit akışı
  • Nakit ve nakde eşdeğerlerdeki net değişim

Şirketlerin temel analizini nasıl yapılır?

Şimdi, şirketlerin temel analizinde odaklanmamız gereken önemli alanları ve bu alanlardaki oranları nasıl değerlendireceğimizi inceleyelim:

Borçlanma Oranları

Borçlanma oranları, bir şirketin varlıklarının ne kadarının borçla finanse edildiğini gösterir. Bu oranlar, şirketin borç miktarını ve bu borçları karşılama kapasitesini ölçer. Başka bir deyişle, borçlanma oranları, bir şirketin varlıklarına kıyasla borç seviyesini ve bu borçları ödeme yeteneğini belirler. Bu nedenle:

  • %100’den (1.0’den) yüksek bir borçlanma oranı, şirketin varlıklarından daha fazla borcunun olduğunu gösterir.
  • %100’den (1.0’den) düşük bir borç oranı ise, şirketin borçlarından daha fazla varlığa sahip olduğunu gösterir.

Borçlanma oranlarının önemi, şirketin finansal sağlığını ve orta ile uzun vadeli istikrarını ve sürdürülebilirliğini nicel verilere dayanarak değerlendirebilmelerindedir. Yatırımcılar bu oranları, şirketin risk seviyesini belirlemek, ödeme gücüne sahip olup olmadığını doğrulamak ve yatırımlarından kar elde edip edemeyeceğini anlamak için kullanır.

Borçlanma ve ödeme gücü ile ilgili başlıca göstergeler:

  • Toplam borç (yabancı kaynaklar) / Toplam aktif
  • Toplam borç (yabancı kaynaklar) / Net varlık
  • Banka borcu / Net varlık
  • Banka borcu / (Net varlık + Banka borcu)

Karlılık Oranları

Karlılık oranları, bir şirketin gelirlerinin giderlerini karşılayıp karşılamadığını ve yatırımcılarına kar sağlayıp sağlayamadığını gösterir. Çeşitli giderlerin bulunduğu bir işletmede, bir şirketin belirli bir alanda karlı olması mümkünken başka bir alanda zarar edebilir.

Çeşitli karlılık oranları bulunmaktadır, ve bu oranlar şirketin farklı gelir ve gider kalemlerini karşılaştırmamıza olanak tanır:

  • Özsermaye Karlılık Oranı
  • Satış Karlılık Oranı
  • Genel Karlılık Oranı
  • Toplam Sermaye Karlılık Oranı

Değerleme Oranları

Değerleme oranları, bir şirketin yönetim kalitesi ve performansını değerlendirmek için kullanılan önemli ölçütlerdir. Bu oranlar, risk birimi başına performansı gösteren alfa katsayısı gibi değerler aracılığıyla ifade edilir:

  1. P/E (Fiyat/Kazanç Oranı)
  2. P/B (Fiyat/Defter Değeri Oranı)
  3. P/S (Fiyat/Satış Oranı)
  4. P/CF (Fiyat/Nakit Akış Oranı)
  5. Temettü Getirisi
  6. Uzun vadeli kar büyümesi
  7. Karın tarihsel büyümesi
  8. Satışların tarihsel büyümesi
  9. Nakit akışlarının büyümesi
  10. Kitap değerindeki büyüme

Bu oranlar ve göstergeler, bir şirketin mali sağlığını ve potansiyel yatırım değerini derinlemesine analiz etmek için kritik öneme sahiptir. Her biri, yatırımcılara şirketin performansını ve gelecek vaadini daha iyi anlamaları için değerli bilgiler sunar.

Temel Analiz Yöntemleri

Temel analiz konusunda, edindiğimiz bilgileri nereden alacağımızı ve nasıl gruplayacağımızı zaten ele aldık. Ancak, sayısız sayı ve oranla hangi analiz türlerini gerçekleştirebileceğimizi merak ediyor olabilirsiniz. Aşağıda, bu konuda yapabileceğimiz analiz türlerini açıklıyorum:

Bottom-Up Analizi

Bottom-up analizi, borsada bireysel hisseleri değerlendirip seçmek için kullanılan, her bir şirketin özelliklerine ve temellerine odaklanan detaylı bir analiz yöntemidir. Bu yaklaşım, makroekonomik faktörler veya piyasanın genel durumu yerine, şirketleri bireysel olarak incelemeye ağırlık verir.

Bottom-up analizinde, şirketin mali tabloları, maliyet yapısı, iş modeli, yönetim kalitesi, ürün ve hizmetler, rekabetçi pozisyon, büyüme stratejisi ve diğer şirket özgü faktörler gibi unsurlar incelenir. Amaç, temel analizine dayanarak değerinin altında olduğu düşünülen veya önemli büyüme potansiyeli taşıyan hisseleri tespit etmektir.

bottom up analiz

Bu yaklaşım, mali raporların kapsamlı analizi, ilgili haberler ve şirketin performansını etkileyebilecek diğer verileri içerir. Ayrıca, şirketin itibarı, yenilikçiliği veya ürünlerine olan talep gibi niteliksel yönler de göz önünde bulundurulabilir.

Top-Down Analizi

Top-down analizi, makroekonomik faktörlerin ve piyasanın genel durumunun analizine dayanarak yatırım kararları almak için kullanılan bir yaklaşımdır. Bu analizde, ekonomik büyüme, enflasyon, faiz oranları, hükümet politikaları ve diğer ekonomik göstergeler gibi makroekonomik faktörler öncelikle incelenir. Ardından, bu faktörlerin ekonominin farklı sektörlerine nasıl etki edebileceği değerlendirilir.

top down analiz

Umut vaat eden sektörler belirlendikten sonra, bu sektörlerdeki şirketler daha detaylı bir şekilde incelenir. Top-down analizi, yatırımcıların makroekonomik trendler ve beklentilere dayanarak yatırım kararları almalarına olanak tanır. Güçlü performans sergilemesi beklenen sektörler veya alanlar makroekonomik faktörlere dayalı olarak belirlenir ve sonra bu sektörlerdeki en umut vaad eden şirketlerin hisseleri seçilir.

Temel Analize Göre Şirket Türleri

Analizlerimiz sonucunda farklı türde şirketler bulabiliriz:

Blue Chips

Blue Chips, piyasadaki en yüksek piyasa değerine sahip hisselerdir. Bir blue chip, pazarında yıllardır lider olan, sağlam bir bilançoya sahip ve yüksek piyasa değerine sahip bir şirketi ifade eder. Bu, geniş arz ve talep ile likidite ve fiyat istikrarı anlamına gelir. Genellikle, zaman içinde istikrarlı ve artan temettü ödeyen şirketlerdir.

blue chips

Terim, her pazarda değişir ve belirlenmiş bir aralık yoktur. Çünkü Türkiye’nin blue chipleri Amerika’da küçük veya orta ölçekli şirketler olarak kabul edilir. Örneğin, ülkemizde bu tür şirketler Koç Holding, Türk Hava Yolları veya İş Bankası olurken, Amerika’da bu tür şirketler Apple, Nvidia veya Microsoft olur. Yani, hepsi pazarda yerleşik şirketlerdir, yıllardır halka açıktırlar, piyasa değerleri çok yüksektir – piyasadaki en yüksekler – ve ayrıca sağlam bir bilançoya sahiptirler.

Değer Hisseleri

Değer hisseleri genellikle olgun sektörlerde yer alır, savunmacı niteliktedir ve genellikle güçlü giriş engellerine sahiptir. Bu tür hisseler, büyüme hisselerine kıyasla daha az volatildir ve genellikle karlarını temettü olarak dağıtır. Elektrik, gıda veya otoyol şirketleri value hisseleri örneklerindendir.

Büyüme Hisseleri

Büyüme hisseleri, genellikle genişleme aşamasında olan ve önümüzdeki yıllarda büyümeye devam etmesi beklenen şirketlerin hisseleridir. Bu tür hisseler, genellikle yoğun rekabetin olduğu ve çok değişken pazarlarda faaliyet gösteren şirketlerin hisseleridir, örneğin teknoloji sektörü.

Teknik ve Temel Analiz: Hangisi Daha İyi?

Teknik ve temel analiz arasındaki süregelen diyalektikte, tıpkı makale boyunca yaptığımız gibi, her bir borsa analiz türünün nasıl farklılaştığını özetleyeceğiz:

Anahtar Kavramlar

Teknik Analiz

  • Temel faktörlerin (GDP, enflasyon, faiz oranları, işsizlik vb.) fiyatları zaten etkilediği varsayılır.
  • Diğer yandan, fiyatlar her yatırımcının iki temel duygusu olan korku ve hırsı yansıtır; bu, temel analizle görülemeyen veya analiz edilemeyen bir unsurdur.
  • Fiyat desenlerinin tekrar etme eğiliminde olduğu ve bu nedenle geçmiş fiyat hareketlerinin gelecekteki trendleri tahmin etmek için kullanılabileceği düşünülür.

Temel Analiz

  • Yatırımcılar, ekonomik göstergeleri, sosyal faktörleri ve hükümet politikalarını (temelleri) fiyat hareketlerini ve trendlerini tahmin etmek için inceler.
  • Bir yatırımcı, her ülkenin veya ticaret bloğunun göreceli ekonomik sağlığını inceleyebilir ve böylece o ülkelerle ilişkili pazarlarda işlem gören varlıkların göreceli değerini belirleyebilir.

Ana Hedefler

Teknik Analiz

  • Gelecekteki fiyat değişikliklerinin yönünü ve büyüklüğünü tahmin etmek.
  • Piyasadaki alım-satım işlemleri için en uygun giriş ve çıkış noktalarını belirlemek.
  • Mevcut işlemlerde pozisyon eklemek veya azaltmak için karar vermek.

Temel Analiz

  • Temellere dayanarak piyasaların genel yönünü orta ve uzun vadede tahmin etmek.

Anahtar Unsurlar

Teknik analiz

  • Trendler
  • Trend değişiklikleri
  • Fiyat aralıkları

Temel Analiz

  • Faiz oranları
  • Enflasyon oranları
  • Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GDP)
  • Büyüme oranları
  • İşsizlik oranları
  • Ticaret dengesi ve aşırı borçlanma durumları
  • Hisse senetleri için, şirketin performansının analizine dayalı farklı bir dizi unsur da kullanılır.

Analiz Araçları veya Kaynakları

Teknik analiz

  • Trend belirleme göstergeleri
  • Fiyat aralıklarını ve osilatörleri belirleme göstergeleri
  • Fiyat grafikleri
  • Grafik desenler ve eğilim çizgileri

Temel Analiz

  • Önemli ekonomistlerin ve politikacıların konuşmalarından elde edilen veriler
  • Ekonomik takvimde yer alan önemli olaylar ve anahtar ekonomik göstergeler
  • Önemli ekonomik raporlar
  • Altta yatan ekonomik faktörler
  • Hisse senetleri için, şirketleri analiz etmek amacıyla finansal durum raporları gibi diğer veri kaynakları kullanılır.

Zaman Ufku

Teknik Analiz

  • Fiyat desenleri doğaları gereği fraktal olduğundan, traderlar farklı zaman çerçevelerinde aynı desenleri görebilirler. Genellikle kısa vadeli işlemler için, örneğin intraday işlemler için kullanılır.

Temel Analiz

  • Daha uzun vadeli bir yaklaşım benimser (Günler, haftalar, aylar veya yıllar).

Yatırım Stilleri

Teknik Analiz

  • Gün içi (day trading) ve dalgalanma (swing trading) stratejileri.

Temel Analiz

  • Dalgalanma (swing trading), pozisyon yatırımı (position trading) ve değer yatırımı (value investing) stratejileri.

Ana Eleştiriler

Teknik Analiz

  • Çoğu zaman, gerçek bir temeli olmayan, “kara büyü” gibi görülen araçlar kullanıldığı eleştirilir.
  • Teknik analiz yolu ile sürdürülebilir bir şekilde para kazanılamayacağı, Etkin Piyasa Hipotezi (EMH) tarafından dile getirilir.

Temel Analiz

  • Fundamentallerin mutlaka fiyatlara yansımadığı, bazen subjektif olabileceği ve fundamentallerin zaten fiyatlara dahil edilmiş olduğu eleştirileri yapılır.

👉 Teknik analizle ilgili göstergeleri öğrenmek istiyorsanız bu yazımızı okuyabilirsiniz: Teknik Göstergeler (Teknik Analiz)

Temel analiz felsefesine sahip yatırımcılar

Şimdi ise, temel analiz felsefesine gönül vermiş yatırımcılara dair bir yolculuğa çıkalım ve bu düşünceyi en mantıklı ve karlı yöntemlerden biri olarak popülerleştiren tarihteki ve günümüzdeki önemli yatırımcılara göz atalım.

Benjamin Graham

Benjamin Graham, Londra’da dünyaya geldi ve ailesiyle birlikte doğumundan kısa bir süre sonra New York’a taşındı. Babasının vefatı sonrasında bir süre yoksulluk içinde yaşadı. Columbia Üniversitesi’nden mezun olduktan sonra Wall Street’te kariyerine başladı ve Graham-Newman Partnership adlı şirketi kurdu. David Dodd ile birlikte value investing, yani temel değerlemeye dayalı yatırım felsefesini geliştirdi. Bu yaklaşım, düşük fiyatlı ancak temel değeri yüksek şirketlere yatırım yapmayı içerir.

benjamin graham

Warren Buffett

1930 yılında Omaha’da doğan Warren Buffett, Berkshire Hathaway’in başkanı olarak bilinir ve dünyanın en zengin ve etkili insanlarından biridir. Ekonomi ve yatırımlara olan ilgisi genç yaşlarda başladı. Buffett, yatırım dünyasındaki başarılarıyla tüm zamanların en iyi yatırımcısı olarak kabul edilir.

Peter Lynch

Peter Lynch, 1977 ve 1990 yılları arasında Fidelity Investments’ın Magellan fonunu yönetti ve yıllık %29 ile %30 arasında değişen bir getiri ile kariyerine damga vurdu. Bu başarı, onun yatırım yeteneğinin bir kanıtıdır.

David Dodd

David Dodd, Columbia Business School’da Benjamin Graham’ın öğrencisi ve meslektaşıydı. 1929 Wall Street Çöküşü sonrası, daha muhafazakar ve güvenli bir yatırım yöntemi arayışı içine girdi. Graham ile birlikte yazdıkları “Security Analysis” kitabı, değer yatırımı kavramını pekiştirdi ve bu alandaki en önemli metinlerden biri haline geldi.

david dodd

Temel Analiz Kitapları

Eğer bu alandaki büyük yatırımcılardan öğrenmeye hevesliyseniz, işe doğrudan onların eserlerini okuyarak başlamanızı öneririm. Misalen Nasdaq’ın yayımladığı bu yazıya göz atabilirsiniz.

Bu yazıda, temel analiz dünyasına dair girizgah niteliğinde bir yolculuk sunmak istedim ve temel analizin felsefesine gönül vermiş yatırımcıların izinden giderek bu alandaki bilginizi artırmanın pek çok yolu olduğunu göstermeye çalıştım. Temel analiz, yatırım dünyasında derinlemesine bir anlayış ve uzun vadeli başarı için sağlam bir temel sunar.

İlgili Makaleler