Trading Sistem Türleri ve Sınıflandırmaları

Herkes trading sistemleri hakkında araştırma yapmak istediğinde birçok sistem ve geliştirme metodolojisi ile karşılaşacaktır, bu yüzden bu yazı mümkün olduğunca objektif ve basit bir sınıflandırma sunacak ve okuyucu tarafından kolayca anlaşılabilecek şekilde hazırladık.

Yazımız sadece eğitim amaçlıdır ve belirli bir sistem hakkında doğrudan bir öneri sunmamaktadır, ancak genel belirli yönler hakkında bilgi ve sistemlerin gelecekteki gelişimini yönlendirmek için öneriler sunmaktadır.

Piyasada binlerce sistem bulunmakta ve en iyi sistem, trader’ın kendini en rahat hissettiği operasyonlara göre tasarlanandır. Başkasının size sattığı sistemle zengin olmayı beklemeyin. Kendi çalışma kurallarınızı geliştirin.

Trading Sistemi Nedir?

Trading sistemi tanımı; bu terim, birçok tanımı ve bölümlendirmeyi kabul eder. Ancak teorik bir bakış açısından, belirli bir pazarda giriş ve çıkış sinyalleri üreten bir kural setinden başka bir şey değildir. Daha doğru olmak gerekirse, uzun ve kısa pozisyon açma ve kapatma sinyalleri üretir. Bu tanımdan sonra, trading sistemi, sıkı bir Risk Yönetimi modeli (Stop loss), iyi bir Para Yönetimi (Money Management) sistemi ve sağlam bir Psikoloji temeli ile tamamlanmalıdır.

👉 Bu sizin için karmaşıksa ve yeni başlayanlar için diğer trade türlerini keşfetmek istiyorsanız, bu makalemizi inceleyin: “Trading Nedir? | Kavram, Başlangıç ve Stratejiler

Takdir Yeteneğine Göre Sistemlerin Sınıflandırılması

Mekanik Sistemler (Mechanical Trading Systems)

Mekanik sistemler, adından da anlaşılacağı gibi, kurallar seti geliştirildikten sonra emirlerin müdahalemize gerek kalmadan oluşturulduğu sistemlerdir. Bu sistemlerin avantajları, Seçici Sistemlerin dezavantajlarının tam tersidir. Bu kategoriye, emirlerin operatörün müdahalesine gerek kalmadan doğrudan broker’a gönderildiği Otomatik Ticaret Sistemleri de dahildir. Bu sistemler, zaman tasarrufu sağlar ve işlem yapmaya başlarken karşılaştığımız ana engeli aşmamıza yardımcı olur, kendimizi yönetmek.

Diskresyoner Sistemler (Discretional Trading Systems)

Bu sistemlerde yatırımcı, piyasa operasyonlarına kendi sezgilerine dayanarak bazı kuralları uygular. En büyük avantajı, esneklik ve piyasa değişikliklerine uyum sağlama yeteneğidir. Dezavantajları arasında ise sürekli karar verme ihtiyacı ve bu kararların duygusal kontrolümüzü etkilemesi bulunur. Ayrıca, bu sistemlerin sonuçları tarihsel veriler üzerinde doğrulanamaz ve yatırımcının yoğun konsantrasyon ve zaman harcamasını gerektirir. Geniş bir yatırım deneyimi olmadan kullanılmaları önerilmez.

Piyasada Kullanılan Verilere ve Konumlandırmaya Göre Sistemlerin Sınıflandırılması

Sürekli Sistemler (Always-In Systems)

Bu sistemler, her zaman piyasada olan ve kısa pozisyondan uzun pozisyona geçiş yapabilen, ancak pozisyonları asla kapatmayan sistemlerdir. En yüksek getiriyi sunmalarına rağmen, aynı zamanda en yüksek riski de taşırlar.

Gün İçi Sistemler (Intraday Systems)

Bu sistemler, tüm pozisyonların gün içinde kapatıldığı sistemlerdir. Her oturumun kapanışında tüm sermayemiz likit hale gelir. Gün içi veri tabanları kullanılır ve bu sistemlerin ana cazibesi, açılış boşluğunun riskinden kaçınmaktır. En düşük getiri ve riski sunarlar.

Sürekli Gün İçi Sistemler (Overnight Systems).

Bu sistemler, gün içi veriler kullanılarak oturum sırasında pozisyon açan, ancak oturumun sonunda pozisyonları kapatma zorunluluğu olmayan sistemlerdir. Açılış boşluklarının riski nedeniyle, saf gün içi sistemlerden daha yüksek bir düşüş yaşarlar, ancak aynı zamanda daha yüksek getiriler de sağlarlar. Getiri ve risk denklemi, önceki iki kategori arasında bir orta noktada yer alır.

Charlie F. Wright’ın Sınıflandırması

Genel olarak üç tür piyasa vardır: trend, yatay ve volatil. Bu sınıflandırma, piyasa evrelerine dayanmaktadır. Teorik olarak, çok para kazanmak için yapmamız gereken tek şey, bulunduğumuz evreyi ve gelecekteki süresini bilmek ve uygun trading sistemini uygulamaktır. Bu, teoride oldukça basit görünse de, pratikte neredeyse imkansızdır. Hiç kimse veya hiçbir şey piyasa hareketlerini tahmin edemez. Trend olan piyasalar her zaman en karlı olanlardır ve her trader’ın araması gerekenlerdir. Sorun şu ki, iyi bir trendin ne zaman başlayacağını ve ne kadar süreceğini asla bilemeyiz. John J. Murphy gibi bazı yazarlar, genel olarak piyasaların sadece üçte birinin trend olduğunu belirtirler.

Trend Sistemleri

Bu sistemler, uzun süreli yükseliş veya düşüş dönemlerinden faydalanır. Örnekler arasında Richard Donchian’ın 4 haftalık kuralı gibi Aralık Kırma Sistemleri (Breakout Systems) veya Hareketli Ortalama Sistemleri bulunabilir. Bunlar arasında üssel (EMA), basit (SMA), üçgen (TMA), hacme ayarlı (VAMA), adaptif (AMA) gibi çeşitli hareketli ortalamalar olabilir ve bir, iki veya üç hareketli ortalamalar arasındaki çaprazlamalar kullanılabilir. Olanaklar sınırsızdır ancak bu makalenin konusu değildir.

Antitrend veya Destek ve Direnç (S/R) Sistemleri

Yatay bir dönemde öncelikle, Aşırı Alım veya Aşırı Satımı belirten göstergeler ararız ve piyasa dönüşlerini bulmaya çalışırız. Çoğu zaman sonuçlarımızı olumsuz etkileyebilir, ancak uzun süreli yatay dönemlerde önemli karlarla birçok kazançlı işlem sağlarlar. Herkesin bildiği gösterge örnekleri arasında Welles Wilder’ın RSI ve George Lane’in Stokastik’i bulunur.

Volatilite Genişleme Sistemleri

Değişken piyasalar, genellikle koşullu alım veya satım emirleri aracılığıyla faydalanabileceğimiz fiyatların ani sıçramaları ile karakterizedir. Bu genellikle kısa süreli hızlı hareketlerdir ve bu sistemlerin oluşturulması için en bilinen göstergelerden bazıları Welles Wilder’ın ATR’si (Average True Range) veya Bollinger Bantlarıdır.

Bu benim bakış açımdan ana sınıflandırmadır ve görevimiz, kişiliğimize ve olanaklarımıza en uygun kategoriyi geliştirmektir. Bu konuda, psikolojik olarak işlem yapmaya hazır olmadığımızda iyi bir kar-zarar oranı sağlayan bir sistem geliştirmenin anlamı yoktur. Her trader buna kendisi karar vermelidir, çünkü her üç kategoride de başarılı trader örnekleri vardır, ancak en büyük başarı örnekleri Trend Sistemlerinin kullanımında bulunur. Bu sistemler diğer taraftan, Pareto prensibi veya 80/20 kuralına uyan en zor işlem sistemleridir.

Bu prensibe göre, gelirlerimizin veya gerçekten üretken aktivitelerimizin ana kısmı işlemlerimizin %20’sinde gerçekleşir, geri kalanı, %80’i üretken olmayan aktiviteler veya bizim durumumuzda, kaybeden işlemler olacaktır. Para üretmek için tek ihtiyacımız olan şey, kazanan işlemlerin %20’sinin, geri kalan %80’lik işlemde kaybettiğimizden daha fazla olmasıdır.

Piyasa Kolaylaştırma – Trend Sistemlerini Destekleyen Teori

Peter Steidlmayer, Market Profile teorisi ile trading endüstrisinde geniş çapta tanınmaktadır, ancak az kişi onun Market Facilitation veya Piyasa Kolaylaştırma teorisini bilir. Bu teori, yan dönemlerde ihtiyaç duyduğumuz huzuru sağlamak için kritiktir. Çünkü bir Trend Sistemi ile işlem yaparken, yan dönemlerde sistemimiz para kaybedecektir ve bu kayıplara dayanmak ve trendin gelmesini beklemek için kurallarımıza yeterince güvenmemiz gerekmektedir.

Bu Teoriye göre, piyasaların var olma nedeni sadece trading’i kolaylaştırmaktır. Piyasalar trader çekmek için vardır. Piyasa, traderların sürekli alım satım yapmasını gerektirir, çünkü bu olmazsa, öleceklerdir. Hayatta kalmak için hareket etmeleri gerekmektedir. Steidlmayer’a göre piyasalar, alıcıları ve satıcıları çekerek hayatta kalan canlı organizmalar gibidir.

Eğer uzun süre boyunca belirgin bir trend olmazsa, traderlar onlarda işlem yapma ilgisini kaybeder, hacim düşer, likidite eksikliği slippage’ı artırır ve sonunda, kaçınılmaz olarak piyasa kapanır. Bu teori Trend Sistemleri ile işlem yapan bir trader’ın yan dönemlerin sonsuza dek sürmeyeceğine, er ya da geç piyasanın bir yerden kırılması gerektiğine ve bu durumun önceki yan dönemden kaynaklanan kayıpları telafi edecek bir trend sunacağına güvenmesi için zorunludur. Charlie F. Wright, “Trading as a Business” adlı eserinde, sistem türümüzü belirlememize yardımcı olacak aşağıdaki tabloyu sunar:

Sistem TürüEğilimS/ROynaklık
Piyasada geçirilen süreHer zaman piyasadaHer zaman piyasada değilPiyasadan uzun süre dışarıda
Güvenilirlik (% kazanan işlemler)DüşükOrtaYüksek
Para nerede kazanılırBüyük hareketlerdeYan dönemlerdePiyasa patlamalarında
Para nerede kaybedilirYan dönemlerdeGüçlü eğilim dönemlerindeSakin dönemlerde
Ana DezavantajlarÇok fazla yanıltıcı sinyal ve uzun Drawdown dönemleriUzun vadede karlılığı sürdürme zorluğuBüyük hareketleri asla yakalamazlar, daha önce çıkarlar
Ana AvantajlarUzun vadede yüksek kar olasılığıDaha Yüksek GüvenilirlikYüksek Güvenilirlik
İşlem başına ortalama kazançUzun bir test süresinde yüksekÖncekinden daha düşükDüşük
FelsefeYüksek al ve daha da yüksek kapat. Düşük sat ve daha da düşük kapatDüşük al ve yüksek sat (halk bilgeliği)Çok hızlı ve kısa süreli işlemler
Duygusal Kontrol80/20 kuralı ve yüksek alıp düşük satma nedeniyle işlemesi çok zorDaha basit çünkü düşük alıp yüksek satıyoruzBasit kullanım, çok hızlı ve heyecan verici işlemler

Diğer sistemler

Bu kategoride, özellikleri bizi ayrı sınıflandırmalar yapmaya zorlayan, genellikle daha az bilinen ve bazıları ‘tuhaf’ olarak kabul edilen sistemlere değineceğiz. Bu sistemler, önemli giriş engellerine sahiptir ve genellikle matematiksel hesaplamalar ile gelişmiş bilgisayar donanımları gerektirir. Bu nedenle, genel halka göre daha kısıtlı bir erişime sahip olan bu sistemler büyük bir büyüme potansiyeline sahiptir.

Ay Fazlarına Dayalı Sistemler

Bu sistemler, ay döngülerine dayanır. Ayın yerçekimi kuvvetinin gelgitler, mercan resiflerinin hareketleri ve özellikle insan davranışları üzerinde etkisi olduğunu biliyoruz. Örneğin, dolunay dönemlerinde işlenen suç sayısında veya doğum oranlarında artışlar gözlemlenebilir. Ayın davranışlarımızı etkilediği ve piyasanın yalnızca beklentilere göre pozisyon alan traderlarla dolu olduğu gerçeği göz önüne alındığında, ay fazlarına dayalı bir sistemin mantıklı olabileceği sonucuna varabiliriz. Birçok trader, Larry Williams’tan Larry Pesavento’ya kadar bu tür sistemlere zaman ayırmıştır.

Aşağıda Şekil 1 ve 2’de gösterdiğim gibi Larry Pesavento’nun hazırladığı, ayın evrelerinin grafik üzerindeki etkisinin açıkça görüldüğü bir grafiği görene kadar bunun her zaman gülünç ve anlamsız bir şey olduğuna inanmıştım. Bu dolunayı veya yeni ayı kullanmakla ilgili değil, araştırılacak yeni bir faaliyet alanı bulmakla ilgilidir ve bu şüphesiz kendini genişletme endişesi olan herhangi bir sistem geliştiricisine memnuniyet verebilir.

trading sistem Ibex-35

Şekil 1. Dolunay günü olan 2 Ocak 2003’te meydana gelen trend değişikliğini gösteren 30 dklık çubuk grafikte Ibex-35.

trading sistemleri Ibex-35

Şekil 2. Ibex-35’in, 1 Nisan 2003’te yeni ay ile birlikte meydana gelen yükseliş eğilimini ve yükselişin aynı ayın 16’sında dolunaya denk gelen şekilde nasıl durduğunu gösteren 30 dakikalık çubuk grafik.

Güneş Aktivitesine Dayalı Sistemler

Bu sistemler, ay fazları yerine güneş lekeleri aracılığıyla sinyaller oluşturur. Güneş lekeleri ve piyasa hareketleri arasındaki ilişkiyi araştırırken tuhaf olduğumu düşünebilirsiniz; ancak bu ilişki geniş çapta belgelenmiştir. Örneğin, 1987’de güneş lekelerinin sayısının (Güneş aktivitesi indeksi) yüzün üzerinde olduğu sadece üç gün vardı; bu günlerden ikisi 15 ve 16 Ekim’di (Kara Pazartesi). Kara Pazartesi ile yüksek güneş aktivitesi arasındaki eşleşme olasılığı %1’den düşüktür. Bu fenomene olan ilginizin arttığını ve artık bunu tuhaf olarak görmediğinizi tahmin ediyorum. Bana göre, insan davranışını etkileyen ve ölçülebilen herhangi bir fenomen, traderların piyasaya karşı stratejiler geliştirmek için araştırabileceği bir alandır.

Döngülere Dayalı Sistemler

Önceki iki model gibi, bu bölümde de belirli bir döngü türüne dayanan sistemlerden bahsedeceğiz. Periyodik olarak tekrarlanan ve kazançlı işlemler oluşturmak için kullanabileceğimiz döngülerden söz ediyoruz. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek isteyenler, Walter Bressert gibi bu alanın uzmanlarına başvurabilir. Döngüsel süreçler hakkında en bilinen yazılım, John Ehlers tarafından geliştirilen MESA’dır (Maximum Entropy Spectral Analysis).

Yapay Zeka (AI) Tabanlı Sistemler

Yapay zeka içinde yer alan sinir ağları, canlı organizmaların işlem ve karar verme metodolojilerinin simülasyonunu gerçekleştirmek amacıyla geliştirilmiştir. Araştırma 1940’ta başlamış, ancak finansal modellerde uzmanlaşmış yazılım geliştirilmesi 1989’a kadar başlamamıştır. Bu modellerin ana zorluğu, ağın eğitimi ve gelecekteki öğrenme sürecindedir. Ayrıca, çok sayıda parametre kullanımı nedeniyle aşırı optimizasyon (OverOptimization) riski de taşır.

Ekonometrik Modellere Dayalı Sistemler

İstatistiksel ve ekonometrik tekniklere dayalı modeller aracılığıyla fiyat tahmin sistemleri kurabiliriz. Bu modeller arasında Geçmiş Fiyatlar üzerinden Otoregresyon modellerini (ARIMA) buluruz. Bu modeller, gelecekteki fiyat hareketlerini tahmin etmeye çalışır. Model, birçok parametre içerebilir; ancak yaratıcıları Box ve Jenkins’in ifadeleriyle, tahmindeki başarı, mümkün olduğunca basit bir sistem geliştirme, mantıklı ve rasyonel bir temel üzerinde yatmaktadır. Bu ilke, yalnızca ARIMA modellerine değil, herhangi bir trading sisteminin geliştirilmesine de uygulanabilir.

Sonuç

Farklı trading türlerini tanımladıktan ve sistemlerin sınıflandırılmasını ele aldıktan sonra, her yazarın bu sistemleri kendi deneyimine ve piyasa bilgisine göre sınıflandırması, evrensel bir sınıflandırma oluşturmayı zorlaştırır. Dört ana kategori belirlenmiş ve Trend Takip Sistemleri özellikle vurgulanmıştır. Bu sistemler, büyük traderlar tarafından kullanılan ve bu makalede önerilen sistemlerdir.

Bu yazı, giriş ve çıkış kurallarımızı sınıflandırma yeteneği sağlasa da, sistemler arasında bir karşılaştırma veya daha iyi bir sistem oluşturma yolu hakkında bilgi sağlamaz. Böylelikle, piyasalarda para kazanmak için bir trading sistemi geliştirmenin gerekli ancak yeterli olmayan bir temelini atmış olduk. İlerleyen yazılarımızda, sistemlerin geliştirilmesi aşamalarını daha detaylı ele alacağız.

İlgili Makaleler