Yüksek Frekanslı İşlemler (HFT): Nedir ve Nasıl Çalışır?

High Frequency Trading (HFT), yani Yüksek Frekanslı İşlemler, finans dünyasında oldukça popüler bir strateji haline gelmiş durumda. Peki, bu strateji tam olarak nedir ve borsalar üzerindeki etkileri nelerdir? Bu yazıda Yüksek Frekanslı Trading hakkında bilmeniz gereken her şeyi ele alacağız ve size konuyla ilgili örnekler ve gerçek durum analizleri sunacağız.

Yüksek Frekanslı İşlemler’in Tarihi ve Kökenleri

Yüksek Frekanslı Trading, 1930’ların başlarından beri var olan bir kavramdır. Bu dönemde, uzmanlar ve piyasa katılımcıları, borsanın fiziksel konumlarında hızlı şekilde pozisyon alıp satarken, yüksek hızlı telgraf hizmetlerini kullanarak diğer borsalara bilgi gönderirlerdi. Ancak, HFT’nin gerçek anlamda gelişimi, 1983 yılında NASDAQ’ın tamamen elektronik bir işlem platformu sunmasıyla başladı. 21. yüzyılın başlarına gelindiğinde, HFT işlemleri birkaç saniye yerine milisaniyeler, hatta mikrosaniyeler içinde gerçekleştirilir hale geldi. HFT, finans sektörü dışında geniş çapta bilinmeyen bir alan iken, 2009 yılında New York Times‘ın konuyla ilgili bir makale yayınlamasıyla daha geniş kitlelere ulaştı.

2 Eylül 2013 tarihinde İtalya, 0,5 saniyeden daha kısa süren sermaye işlemleri üzerinden %0,02 oranında vergi alarak HFT’ye özel bir vergi uygulayan ilk ülke oldu.

Yüksek Frekanslı İşlemler (HFT) Nedir?

Yüksek Frekanslı Trdaing, finansal piyasalarda algoritmalar ve güçlü bilgisayar sistemleri kullanılarak otomatik olarak gerçekleştirilen işlemlerdir. Bu işlemlerin ana avantajı, işlem hızıdır; saniyenin küçük bir kısmında bile işlem yapma yeteneğine sahiptir. HFT, her işlemde küçük karlar elde etmeyi hedefler ve genellikle düşük kaldıraç kullanır ve uzun süreli pozisyonlar almaz. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki borsa işlemlerinin yaklaşık %65’i, Avrupa’da ise bu oran %40 civarında HFT tarafından gerçekleştirilir.

👉 Muhtemelen bu büyük işlem hacimlerinde otomatik sistemle çalışan bir trader olmanın en profesyonel yoludur. Ancak genel bir bakış arıyorsanız, bu yazımızı okuyabilirsiniz: “Trading Nedir? | Kavram, Başlangıç ve Stratejiler

Yüksek Frekanslı İşlemler Nasıl Çalışır?

HFT’nin temel işleyişi, hisse senetlerini çok hızlı bir şekilde alıp satan bilgisayar sistemlerine dayanır. Örneğin, Nasdaq gibi bazı piyasalar, belirli işlemcilere sipariş defterini diğerlerinden 30 milisaniye önce göstermelerine izin vererek, gelecek talepler hakkında önceden bilgi sahibi olmalarını ve bu bilgi avantajını kullanmalarını sağlar. Bu stratejiler, günlük olarak milyonlarca kez tekrarlanan işlemlerle küçük ama sürekli kazançlar elde eder.

yüksek frekanslı İşlemler işleyiş

HFT stratejileri, farklı borsalarda işlem gören bir varlık üzerinde de etkili olabilir. Örneğin, bir emir ChiX borsasında işlem görürken ve hala tamamlanmamışken, HFT algoritmaları bu emrin Turquoise veya NYSE gibi diğer platformlarda tamamlanacağını öngörür ve buna göre hareket eder. Bu, HFT’nin diğer piyasalarda hisse senetlerini önceden satın alıp, ilk emir geldiğinde hemen satış emri vermesini sağlar, böylece kar elde eder.

Büyük yatırımcılar, HFT’nin avantajlarından zarar görmemek için, emirlerinin tüm piyasalara aynı anda ulaşmasını sağlayacak şekilde sistemlerini programlarlar. Bu durum, HFT’nin potansiyel olarak yasadışı “front running” uygulamaları yapmasının önüne geçer.

Bu yazıda, Yüksek Frekanslı Trading’in tarihinden günümüzdeki uygulamalarına kadar geniş bir perspektif sunmaya çalıştık. Umarım bu bilgiler, finans piyasalarındaki bu önemli ve etkili trading yöntemi hakkında daha iyi bir anlayış sağlamıştır.

High Frequency Trading (HFT) Piyasa Payı

Peki, bu yüksek frekanslı trading makinelerinin piyasada ne kadar büyük bir etkisi var? Gerçekleştirdikleri işlemler, bir hisse senedinin fiyatını etkileyebilecek kadar yüksek mi? Verilere göre, cevap evet.

2009 yılında, ABD’deki yüksek frekanslı trading şirketleri toplam işlemcilerin sadece %2’sini temsil ederken, işlem hacminin %73’ünü oluşturuyordu. 2010 yılında, İngiltere Merkez Bankası, Birleşik Krallık piyasa payı için benzer oranlar tahmin etti; bu da HFT’nin Avrupa’da hisse senedi emirlerinin hacminin %40’ını ve Asya’da ise %5 ile %10 arasında bir paya sahip olduğunu gösteriyor. Hızlı büyüme potansiyeli ile bu oranlar dikkat çekici.

2012’de, TABB Group tarafından yapılan bir çalışma, HFT’nin ABD borsalarındaki tüm vadeli işlem piyasası hacminin %60’ından fazlasını temsil ettiğini ortaya koydu. 2020’ye gelindiğinde, borsada gerçekleşen işlemlerin yaklaşık olarak %50’si bu yüksek hızlı makineler tarafından yapılmıştır. Tahminlere göre, 20.000’den fazla şirket bu tür bir sistemle zaten işlem yapmaktadır.

Evet, HFT’nin varlıkların fiyatları üzerinde önemli bir etkisi olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle, yüksek frekanslı trading, var olan ana yatırım stratejileri arasında yer almaktadır.

High Frequency Trading (HFT) Ana Stratejileri

Her yatırım stratejisi gibi HFT de çeşitli tekniklere sahiptir. Aşağıda HFT’de en çok kullanılan üç teknikten bahsedeceğiz:

Yüksek Frekanslı İşlem Stratejileri
Doyma Tekniği
Girişim Tekniği
Yanıltma Tekniği
Haberlere Dayalı İşlem Tekniği.

High Frequency Trading Stratejileri

Doyma Tekniği

Bu teknik, bir dizi şirketin (HFT) piyasanın bir yatırımcıdan hisse senedi alım emri alacağını belirleyip, ardından bu hisseleri belirli bir fiyata almak için sıralı emirler gönderip, yatırımcının ilk emri gerçekleşmeden önce birkaç kuruş daha yüksek bir fiyata satabilmesi üzerine kuruludur. En hızlı işlem yapanlar bu fiyat farkından yararlanır, yani piyasa emirlerinden önce hareket eder ve bunları biraz daha yüksek bir fiyata yerleştirirler.

Girişim Tekniği

Bu teknik, bir emir göndermek ve aynı milisaniye içinde bu emri iptal etmek üzerine kuruludur. Böylece, borsa nadiren gerçekleşen emirlerle karıştırılır. Bu stratejinin amacı, katılımcıları yanıltmaktır. Çünkü emrin sadece milisaniyeler süresince açık olması, piyasanın ve özellikle küçük yatırımcıların hacmin arttığı izlenimini verir, bu da onları yeni pozisyonlar açmaya teşvik eder. Ancak, bu yalnızca bu makineler tarafından yapılan bir müdahale olduğu anlaşıldığında, birçok yatırımcı zaten harekete geçmiş ve zarar görmüş olacaktır.

Yanıltma Tekniği

Piyasa emirleri vererek hisse senedi alacakmış gibi yapmak fakat asıl niyetin satmak olduğu bir tekniktir (veya tam tersi).

Haberlere Dayalı Trading

Herhangi bir halka açık şirketin haberleri, Bloomberg gibi ticari sağlayıcılar, halka açık haber siteleri ve Twitter kaynakları dahil olmak üzere çok sayıda kaynaktan elektronik metin formatında temin edilebilir.

Bu bilgiler sayesinde, otomatik sistemler şirket isimlerini, anahtar kelimeleri ve bazen de semantiği tespit edebilir ve bu haberleri insan operatörlerden önce işleyerek haberlere dayalı trade işlemleri gerçekleştirebilir.

Konuyu daha fazla uzatmadan, HFT’ye dayalı başlıca yatırım stratejilerine değinelim:

  1. Alıntıları Doldurma
  2. Trading Teletype Alıntıları (Ticker-Tape)
  3. Olay Arbitrajı
  4. İstatistiksel Arbitraj
  5. Endeks Arbitrajı

HFT Emirlerindeki Gecikme ve Hız Arasındaki Fark

Hız, alan/zaman cinsinden ölçülürken, gecikme ise bir siparişin iletilmesinden bu siparişin gerçekleştirilmesine kadar geçen süreyi ifade eder. Gecikme, siparişin hedefine ulaşana kadar geçtiği “trafik ışıkları” ve farklı aracıları dikkate alır.

Mayıs 2010’daki Flash Crash, HFT Tarafından Tetiklendi

6 Mayıs 2010’da meydana gelen Flash Crash, Wall Street Borsası’nın hızla çökmesine sebep olan tarihte ilk kez görülen bir olaydı. Bu borsa çöküşünün kökeninin Yunanistan krizinde olduğu düşünülüyordu; Yunanistan hükümetinin uyguladığı tasarruf önlemleri ülkede çeşitli olaylara neden olmuştu. Ancak çöküşün asıl sebebi bu değildi. Amerikan emeklilik fonu Wandell & Reed’in inanılmaz bir hızla 75.000 sözleşme satması, bu hisselerden hızla kurtulma çabası olarak görülüyordu. Bu durum tek başına piyasayı istikrarsızlaştırmaya yetmezken, oluşan korkudan etkilenen tüm HFT şirketleri mikrosaniyeler içinde satışa başladılar.

Çöküş 14 dakikadan fazla sürmedi ve Chicago Borsası, fiyatları 5 saniye boyunca durdurarak durumu kontrol altına aldı. Bu durum, bu tür durumlarda bir borsa çöküşünün ne kadar hızlı gerçekleşebileceğini gösteren bir pazar uyarısıydı. Bu tür durumlara genellikle ani düşüş veya flash crash denir.

Yüksek Frekanslı Trading ile Çalışan Şirketler

HFT ile çalışan şirketler, aynı anda hem kısa hem de uzun pozisyonlar kullanır ve sınırlı emirlerini piyasa fiyatına göre hafifçe yukarı veya aşağıya doğru yerleştirirler. Böylece, piyasa fiyatındaki farklardan kesin bir kar elde etmeyi hedeflerler ve bunun için piyasaya giriş zamanının çok hızlı olması gereklidir. Bu şirketler, farklı varlık sınıflarının değerleri arasındaki fiyat farklılıklarını arayan istatistiksel arbitraj uzmanlarıdırlar.

HFT işlemleri, arz ve talebi oluşturarak piyasa yapıcı veya bunların sağlayıcısı işlevi görür. Bu, piyasalarda likidite sağlar ve işlem süreçlerini hızlandırır, ancak aynı zamanda piyasa dalgalanmalarını da artırabilir. Bu nedenle, yüksek frekanslı trading’ni etkilerini anlamak, finansal piyasalarda bilinçli hareket etmek için önemlidir.

HFT stratejileri aracılığıyla en yüksek hacimleri işlem yapan bazı traderlar
Knight Capital Group
Getco LLC
Citadel LLC
Jump Trading
LLC
Goldman Sachs
Virtu

Yüksek Frekanslı Trading Kullanan Şirketlere Dolandırıcılık Soruşturması

FBI, ayrıcalıklı bilgi ticareti yaptıkları iddiasıyla yüksek frekanslı trading (HFT) şirketlerine yönelik bir soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında, yüksek hızlı operatörler ile ana borsalar arasındaki ilişkiler detaylı bir şekilde inceleniyor. Burada asıl amaç, bu şirketlerin diğer yatırımcıları dezavantajlı bir duruma düşüren özel muameleler alıp almadıklarını belirlemektir.

FBI için bu soruşturma, ayrıcalıklı bilgiyi kullanmanın yeni bir yolu olan hızı mercek altına almaktır. Piyasadaki trading faaliyetleri incelenerek, herhangi bir yasa dışı faaliyetin varlığı tespit edilmeye çalışılıyor. Bu tür işlemlerin dolandırıcı bir niyetle gerçekleştirildiğini kanıtlamak, oldukça zorlayıcı bir süreçtir.

Yüksek Frekanslı İşlemler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Yazıyı bitirirken, yüksek frekanslı işlemler hakkında sıkça sorulan soruları aşağıda cevaplamaya çalıştım:

Yüksek Frekanslı İşlem Yapan Bot Nedir?

Yüksek frekanslı trading yapmak için kullanılan teknolojidir. Bot, çeşitli global pazarlarda hemen hemen hiç hata olmadan anında işlemler gerçekleştirir.

HTF Forex Nedir?

Forex piyasasında, çok hızlı bir şekilde döviz işlemleri gönderen süper gelişmiş bir platformdur. Bu platform, güçlü teknolojisi sayesinde etkili işlemler yapar.

Frequency Yatırımları Nedir?

HFT için kullanılan bir diğer tanımdır. Bunlar, yüksek frekansla gerçekleştirilen yatırımlardır.

Bu yazıda, yüksek frekanslı trading’in karmaşıklığına ve etkilerine dair birçok önemli noktayı ele aldık. HFT, piyasalar üzerinde derin bir etkiye sahip olup, hem teknolojik hem de düzenleyici zorluklar yaratmaktadır. Bu alanda yapılan her gelişme, yatırımcıların ve düzenleyicilerin sürekli dikkatini gerektirir.

İlgili Makaleler