Fiziksel ve Sentetik Replikasyon ETF’ler: Temel Farklar

ETF’lere yatırım yapmak isteyen yatırımcılar, fiziksel replikasyon ve sentetik replikasyon olmak üzere iki farklı türde ETF arasında seçim yapabilirler. Bu makalede, bu iki replikasyon ETF türünün ne olduğunu ve aralarındaki temel farkları açıklayacağız.

Bir ETF’nin temel amacı, takip ettiği endeksin performansını mümkün olduğunca yakından takip ederek yatırımcıya minimum takip hatasıyla getiri sağlamaktır. Endeksler, altta yatan varlıkların teorik birer temsilidir ve işlem maliyetlerini içermezler. Bu maliyetler arasında:

  • alım satım komisyonları, 
  • spread’ler, 
  • likidite, 
  • sığ piyasa koşulları, 
  • yönetim
  • uyum giderleri ve
  • vergiler sayılabilir. 

Tüm bu faktörler, endeks ile onu takip eden ETF’nin performansı arasında bir farka yol açar, buna takip hatası denir. Bu hatayı minimize etmek için bir endeksi kopyalamanın farklı yöntemleri vardır.

Fiziksel Replikasyon ETF

Fiziksel replikasyon ETF’leri, bir endeksin altta yatan varlıklarını tamamen veya kısmen tutmayı hedefler. Üç tür fiziksel replikasyon tekniği vardır:

Tam Replikasyon ETF

En yaygın kullanılan yöntem olan tam replikasyon ETF’leri, endeksin tüm bileşenlerini aynı ağırlıklarla satın alır. Örneğin, S&P 500 endeksini takip eden bir ETFS&P 500‘deki tüm hisseleri aynı ağırlıklarla portföyünde bulundurur. Bu yöntem, yüksek likiditeye ve derinliğe sahip piyasalarda ve az sayıda hisse senedi içeren endeksler için oldukça etkilidir. Örneğin, VOO ve SPY gibi ETF’ler bu yöntemi kullanır, çünkü nispeten az sayıda hisse senedine sahiptirler, bu hisse senetleri oldukça likittir ve dünyanın en derin piyasalarından birinde işlem görürler. Bu sayede büyük alım/satım emirleri fiyatları önemli ölçüde etkilemeden gerçekleştirilebilir. Ancak, tam replikasyon ETF’lerinde operasyonel maliyetler daha yüksek olabilir. Bu nedenle ETF yöneticileri, bu maliyetleri düşürmek için hisse senedi ödünç verme gibi stratejilerden yararlanabilirler.

Örnekleme Yoluyla Replikasyon ETF

Örnekleme tekniği, endeksi temsil eden bir örneklem seçerek yalnızca ETF’nin performansını endekse yaklaştırmak için gerekli olan bileşenleri seçmeyi amaçlar. Bu yöntem sayesinde spread, likidite ve derinlik gibi bazı maliyetlerden tasarruf sağlanabilir. Örnekleme yöntemlerinden biri olan stratifikasyon, endeksi farklı alt kümelere (örneğin, fiyat/kazanç oranı, sermaye) veya sektörlere ayırarak her birinden en temsilci olanları seçmeye dayanır. Bu seçim, yöneticinin takdirine bağlı olarak veya niceliksel yöntemlerle yapılabilir. Ancak, örnekleme yönteminde seçilen örnek, endeks kadar çeşitli olmayabilir veya sadece belirli koşullar altında temsilci olabilir. Bu durum,”ergodik yanılgı” veya “bölme yanılgısı” gibi hatalara yol açabilir.

Optimizasyon Yoluyla Replikasyon ETF

Optimizasyon replikasyon tekniğinde, endeksin farklı varlıkları, faktörleri ve diğer değişkenler arasındaki korelasyonları belirlemek için istatistiksel modeller kullanılır. Bu sayede basit örnekleme yönteminden daha verimli, sağlam ve test edilmiş bir portföy oluşturulur. Bu süreç genellikle bir algoritma tarafından gerçekleştirilir. Amaç sadece maliyetleri düşürmek değil, aynı zamanda replikasyonun daha iyi bir performans sergilemesini sağlamaktır.

Fiziksel replika ETF'lerin yöntemleri

Hem örnekleme hem de optimizasyon yöntemleri, genellikle çok geniş bir varlık yelpazesine sahip ve/veya likiditesi düşük varlıklar içeren ve/veya derinliği olmayan piyasalardaki endeksleri takip eden ETF’ler tarafından tercih edilir.Çünkü bu tür endekslerin tamamını birebir kopyalamak zor veya çok maliyetli olabilir. Örneğin, Bloomberg Barclays Global Aggregate Index gibi bazı sabit getirili endeksler 26.264 varlık içerir. Bu kadar geniş bir endeksi tamamen replike etmek hem maliyetli hem de verimsiz olur ve sonuçta takip hatası da artar.

Örnek olarak, Global X ETF’lerinin Solactive Global Lithium Index’i takip ettiğini belirten bir ETF’sini düşünebiliriz.

Global X litium

Bu ETF’in varlıklarını ve endeksin varlıklarını karşılaştırırsak, aynı olduklarını görürüz:

Global X Lithium & Battery Tech ETF (LIT)

lityum Replikasyon ETF

Solactive Global Lithium Index

 Lityum endeks Replikasyon ETF

Sentetik Replikasyon ETF

Sentetik replikasyon ETF’ler ise daha karmaşık bir yapıya sahiptir. Referans endeksi takip etme hedefleri aynı olsa da,endeksin altında yatan varlıkları satın almazlar. Bunun yerine, bu hedefe ulaşmak için finansal türevler, özellikle swaplar kullanırlar.

Sentetik replikasyon ETF’leri, genellikle yatırım bankaları olan bir veya daha fazla karşı taraf ile swap sözleşmesi yaparlar.Bu sözleşmede, karşı taraf komisyonlar ve maliyetler düşüldükten sonra endeks getirisini ödemeye söz verir. Böylece ETF ihraççısı, takip hatası riskini üçüncü bir tarafa devretmiş olur.

Bu yöntem, çok geniş ve/veya likiditesi düşük ve/veya derin olmayan piyasaları takip eden ETF’ler için daha uygundur.Aynı zamanda daha karmaşık stratejilere sahip ETF’ler için de avantajlıdır. Çünkü makale başında bahsettiğimiz operasyonel maliyetlerin çoğundan tasarruf sağlar. Örneğin, gelişmekte olan veya sınır piyasalar veya niş temalara odaklanan ETF’ler bu yöntemi kullanabilir. Ayrıca, fiziksel replikasyonla takip edilmesi mümkün olmayan veya çok zor ve maliyetli olan piyasaları (örneğin, emtialar, dövizler, volatilite, kaldıraçlı ve ters ürünler) takip edebilirler.

Tabii ki, her avantajın bir bedeli vardır. Sentetik replikasyon ETF’lerin avantajı, ek bir karşı taraf riskiyle birlikte gelir.Fiziksel replikasyonlu ETF’lerin bazı ihraççıları tarafından yapılan menkul kıymet ödünç verme işlemlerinde de karşı taraf riski mevcuttur. Ancak, borç verene genellikle yatırım yapılabilir seviyede sabit getirili bir teminat (genellikle piyasa fiyatına göre günlük olarak değerlendirilen ve bağımsız bir saklayıcıya yatırılan) talep edilerek bu risk minimize edilmeye çalışılır.

Swap ile sentetik replikasyon ETF’lerde karşı taraf riskinin nasıl yönetildiğine bağlı olarak iki tür ayırt edebiliriz:

Finanse Edilen Swap

Bu tür replikasyonda, ETF ihraççısı, birimlerin oluşturulmasından elde edilen gelirleri karşı tarafa yatırır. Karşı taraf, komisyonlar ve maliyetler düşüldükten sonra endeks getirisini ödemeyi taahhüt eder ve aynı zamanda bir teminatı bağımsız bir saklayıcıya yatırarak ETF ihraççısının yararına saklanmasını sağlar. Bu teminat farklı varlık sınıflarından oluşabilir. Teminatın çeşitlendirilmiş olması ve menkul kıymet ödünç verme işleminde olduğu gibi,değerinin desteklediği varlıktan daha yüksek olması ve piyasa fiyatına göre günlük olarak değerlendirilmesi gerekir.

Finanse Edilmeyen Swap

Bu tür replikasyonda da ETF ihraççısı, birimlerin oluşturulmasından elde edilen gelirleri karşı tarafa yatırır ve bir teminat alarak bağımsız bir saklayıcıya ETF yararına yatırılmasını sağlar. Teminat, finanse edilen swap ile aynı özelliklere sahiptir. Buradaki temel fark, ETF ihraççısının ya fiziksel olarak bir varlık sepeti oluşturması ya da swap karşı tarafından bir yedek sepet almasıdır. Bu sepet, ETF’nin takip ettiği endeksin sepetiyle aynı olmak zorunda değildir. ETF ihraççısı, bu sepetin getirisini swap karşı tarafına teslim etmeyi taahhüt eder ve karşılığında karşı taraf,komisyonlar düşüldükten sonra endeks getirisini ETF ihraççısına teslim eder. Bu varlık sepetini koruyan bağımsız bir saklayıcı da bulunur.

Hem finanse edilen hem de finanse edilmeyen sentetik replikasyon ETF’ler için, UCITS düzenlemesi karşı taraf riskinin çeşitlendirilmesini zorunlu kılar. Her karşı taraf, ETF’nin varlıklarının sadece %10’una sahip olabilir. Bu riski en aza indirmek için daha büyük bir teminat talep etmek veya swapı günlük olarak sıfırlamak gibi ek önlemler de alınabilir.

Pratik Bir Örnek:

Avrupa’daki önde gelen sentetik ETF ihraççıları arasında Barclays, Xtrackers ve Lyxor bulunur. Örnek olarak Xtrackers’ın S&P 500 Swap UCITS ETF’sini ele alalım. Bu ETF, Barclays, J.P. Morgan ve Morgan Stanley gibi farklı karşı taraflarla swap sözleşmeleri yapar. Örneğin, ETF portföyünün getirisi, takip ettiği endeks olan S&P 500’ün getirisinden düşükse, ETF aradaki farkı karşı taraflara ödemek zorundadır. Benzer şekilde, endeksin getirisi ETF portföyünden düşükse, karşı taraflar farkı ETF’ye öderler.

sentetik replikasyon etf

Endeks portföyü ile ETF portföyünü karşılaştırırsak, bileşimde farklılıklar olduğunu görürüz:

S&P500 Endeks Portfolyosu

 Replikasyon ETF

Substitute basket wallet

Sonuç

Fiziksel ve sentetik replikasyon ETF’ler, yatırımcılara farklı avantajlar ve riskler sunar. Fiziksel replikasyon ETF’ler,endeksin altında yatan varlıklara doğrudan sahip olma imkanı sunarken, sentetik replikasyon ETF’ler daha geniş bir yelpazede yatırım imkanı ve potansiyel olarak daha düşük maliyetler sağlayabilir. Ancak, sentetik replikasyon ETF’lerin karşı taraf riski gibi ek riskleri de göz önünde bulundurmak önemlidir. Yatırımcılar, kendi risk toleranslarına ve yatırım hedeflerine uygun olan ETF türünü seçerek bilinçli bir yatırım kararı verebilirler.

Bir ETF nasıl seçilir öğrenmek için şu yazımızı okuyabilirsiniz: ETF Nasıl Seçilir?

İlgili Makaleler

En İyi Yatırım Fonları
Yatırım fonları, çeşitli para ve sermaye piyasası araçlarının işin uzmanı portföy yöneticileri tarafından idare edilmesi esasına dayanan yatırım araçlarıdır. Türkiye’de finansal piyasalarda yatırım denilince akla ilk olarak hisse senetleri gels...