Borsa Nasıl Çalışır?

Borsa nasıl çalışır? Borsaya yatırım yapmayı hiç düşündünüz mü? Birçok kişi, parasının değerini artırmak için borsaya yatırım yapmayı mükemmel bir fırsat olarak görürken, bazıları için ise bu yol çok riskli ve karmaşık görünebilir. Siz hangi düşünce grubundasınız?

Bu makalede, borsaya güvenli ve etkili bir şekilde nasıl yatırım yapılacağını detaylı bir şekilde ele alacağız. Yatırım yapmaya nasıl başlayacağınızdan, hangi finansal ürünlerin mevcut olduğuna, sipariş türlerinden yatırım stratejilerine kadar her şeyi kapsayacağız. Haydi başlayalım!

Borsaya Yatırım Yapmaya Başlamadan Önce Göz Önünde Bulundurmanız Gerekenler

İlk yatırımınızı yapmadan önce, dikkate almanız gereken bazı önemli noktalar var ki bunlar, ilerleyen kısımlarda ele alacağımız konular kadar önem taşımakta:

  • Sadece biriktirdiğiniz parayı yatırın, kendinizi riske atmayın! Borsaya yatırım yapmaya başlamadan önce, kısa vadede ihtiyaç duymayacağınız bir miktar paraya sahip olmanız önemlidir. Bu, birikmiş paranızı kullanarak mevcut finansal durumunuzu riske atmadan yatırım yapabileceğiniz anlamına gelir.
  • Hiçbir şeye ihtiyacınız olmayan parayı kullanın: Yatırımlarınıza ayırdığınız para, günlük ihtiyaçlarınızı etkilemeyecek miktarda sermaye olmalıdır. Böylece, önemli bir tasarrufunuzun risk altında olmadan öğrenme ve deneyim kazanma fırsatı bulabilirsiniz.
  • Odak noktanız uzun vade olmalı: Borsanın dalgalı bir piyasa olduğunu unutmamak önemlidir. Bu sebeple, uzun vadeli yatırımlar yapmak ve sabırlı olmak, daha iyi getiriler elde etmenize ve riskleri minimize etmenize olanak tanır.
  • İyi düzenlenmiş aracı kurumları arayın: Borsaya yatırım yaparken, iyi düzenlenmiş bir aracı kurum seçmek büyük önem taşır. Bu, aracı kurumun tanınmış bir finansal düzenleyici tarafından kayıtlı ve düzenlenmiş olması gerektiği anlamına gelir. Örneğin, Türkiye’deki SPK (Sermaye Piyasası Kurulu), Amerika Birleşik Devletleri’ndeki SEC (Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu) veya Almanya’daki BaFin (Federal Finansal Denetleme Kurumu) gibi.
  • Riskinizi çeşitlendirin: Yatırım yapmaya başlamadan önce hatırlamanız gereken bir kelime: Çeşitlendirme. Sektörler, ülkeler, para birimleri… ne kadar çeşitlilik varsa, o kadar iyi.

Borsaya Nasıl Yatırım Yapılır?

Artık yatırım yapmadan önce bilmeniz gereken her şeyi öğrendiniz, peki ya şimdi? Aşağıda, borsaya nasıl yatırım yapacağınıza dair dikkate almanız gereken adımları belirtiyoruz:

  • Ne kadar para yatırmayı düşünüyorsunuz: Risk toleransınızı belirlemeli ve buna uygun bir çeşitlendirme stratejisi oluşturmalısınız.
  • Yatırımcı profilinize en uygun aracı kurumu seçin: Piyasada birçok aracı kurum bulunmakta, ancak hepsi yatırımcı tipinize göre değişiklik gösterir; acemi, orta seviye, profesyonel, al-sat yapmayı tercih eden veya uzun vadeli yatırım yapan…
  • Aracı kurum veya bankada hesap açın: Borsaya yatırım yapmaya başlamak için, ihtiyaçlarınıza en uygun aracı kurumda veya bankada hesap açmanız gerekmektedir.
  • Aracı kurum veya banka hesabınıza para yatırın: İşlem yapmaya başlamak için ilk adım budur.
  • İlk alım-satım emrinizi verin: Düşündüğünüz finansal ürünler hakkında, aşağıda daha fazla bilgi bulacaksınız.

👉 Burada gördüğümüz tüm bilgileri genişletmek ister misiniz? Bir sonraki makalemize göz atın: Yeni başlayanlar için Borsada Nasıl Yatırım Yapılır?

Borsada Bulunan Finansal Ürünler

Hesabınızı oluşturduktan sonra karşınıza çıkacak bir sonraki adım, hangi finansal ürünleri satın almak istediğinize karar vermek olacaktır. Borsada, çeşitli türde varlıklar mevcuttur, ancak en yaygın olanlar hisse senetleri, ETF’ler ve türevlerdir.

Hisse Senetleri

Hisse senetleri, bir şirketin mülkiyetinin bir parçasını temsil eden belgelerdir. Bir hisse satın aldığınızda, hissedar olursunuz ve şirketin karından pay almak hakkını elde edersiniz. Hisseler, yerli veya uluslararası şirketlere ait olabilir ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası veya New York Borsası gibi farklı borsalarda işlem görür.

Bazen, bütçeniz için aşırı pahalı görünen hisselerle karşılaşabilirsiniz. Bu durumda, parçalı hisse alımına yönelebilirsiniz. Parçalı hisse satın almak, yüksek fiyatlı hisse senetlerine, hissenin sadece bir kısmını alarak yatırım yapmanıza olanak tanır. Bu tür işlemler, bazı banka ve aracı kurumlarda mevcuttur.

ETF’ler (Borsada İşlem Gören Fonlar)

ETF’ler, bir borsa endeksinin performansını taklit eden yatırım fonlarıdır. Örneğin, BIST 100 veya S&P 500 gibi. Bir ETF satın aldığınızda, belirli bir endeksi takip eden bir varlık sepetine yatırım yapmış olursunuz. Bu, tek bir hisseye yatırım yapmanın getirdiği riski azaltır.

👉 Daha fazla bilgi için: ETF Nedir ve Nasıl Çalışır?

Türevler

Türevler, değerleri başka bir altta yatan varlığın değerinden türetilen finansal araçlardır, örneğin bir hisse senedi veya bir endeks. Bu finansal ürünler, yüksek düzeyde karmaşıklık ve risk içerirler, bu yüzden genellikle piyasada deneyimli olan kişiler tarafından tercih edilirler.

Türevler içinde çeşitlilik oldukça fazladır. Bunlara örnek olarak;

  • Gelecekler
  • İleri sözleşmeler
  • Finansal opsiyonlar
  • Warrants

gibi çeşitli türev ürünleri sıralanabilir.

Borsada Yatırım Yapmak için Emir Türleri

Borsada yatırım yapmanın son adımı ilk satın alma emrinizi vermektir. Ancak, piyasada farklı türde emirler bulunmaktadır. İşte en önemlileri:

  • Spot veya piyasa alım-satım emri
  • Limit emri
  • Durdurma emri
  • Diğer emirler: Ön Piyasa Limiti, Buzdağı, Yeniden Yükleme, VWAP

Şirket İşlemleri Aracılığıyla Borsada Yatırım Yapmak

Zamanla ve yatırım dünyasında deneyim kazandıkça, karşınıza çıkabilecek bazı durumlar:

Split

Split, bir şirketin hisse senedi değerinin bölünmesi işlemidir. Bu işlem, hisselerin piyasa fiyatını düşürür, çünkü daha fazla hisse senedi mevcut olur. Örneğin, 800 TL değerinde hisse senetlerine sahip bir şirketin 4:1 oranında bir split yapması durumunda, her hisse senedinin değeri 200 TL’ye düşer ve dört kat daha fazla hisse senedi piyasada dolaşıma girer.

Contrasplit

Split’in tam tersi olan contrasplit, bir şirketin hisse senetlerinin gruplanması işlemidir. Bu, gruplanan oranda fiyatın artırılması gerektiği anlamına gelir. Örneğin, bir şirket 6:1 oranında contrasplit yaparsa ve hisse senetleri 5 TL değerindeyse, contrasplit sonrası, 6 hisse 1’de gruplanır ve her biri 30 TL’ye mal olur.

OPA (Kamuya Açık Satın Alma Teklifi)

OPA, bir veya daha fazla gerçek kişi veya şirketin, borsada işlem gören bir şirketin tüm hissedarlarına, hisselerini belirli bir fiyat karşılığında satın alma teklifinde bulunması işlemidir.

IPO (Halka Arz)

IPO, “Halka Arz” anlamına gelen İngilizce “Initial Public Offering” teriminin kısaltmasıdır. Bu, bir şirketin ilk kez hisse senetlerini genel halka açık piyasada satışa sunduğu anı ifade eder. Bu sayede, isteyen herkes şirketin bir parçasını satın alabilir. Kısacası, bir şirketin borsada işlem görmeye başladığı andır.

Delisting (Borsadan Çıkış)

Delisting, bir şirketin hisse senetlerinin borsadan çıkarılması eylemidir ve bu, hisselerin daha fazla işlem göremeyeceği anlamına gelir. Bu işlem, menkul kıymetler piyasası denetleyicileri tarafından (Türkiye’de SPK – Sermaye Piyasası Kurulu) çeşitli sebeplerle; örneğin bir ceza sonucu, şirketin kendi talebi üzerine veya kamuya açık satın alma teklifleri sonucunda gerçekleştirilebilir. Elon Musk’ın Twitter’ı satın alıp şirketi halka kapalı hale getirmesi, delistingin bir örneğidir.

Sermaye Artırımı

Sermaye artırımı, yeni yatırımları finanse etmek amacıyla bir şirketin öz sermayesini artırma işlemidir. Bu, şirketin daha fazla hisse senedi çıkararak gerçekleştirilir.

Hisse Senedi Geri Alımı

Bir şirketin kendi hisselerini piyasadan geri satın alması işlemidir. Bu, dolaşımdaki hisse senedi sayısını azaltır, kalan hisselerin değerini artırır ve hisse başına getiriyi iyileştirir. Genel olarak, bu, şirketin finansal sağlığının iyi olduğunun bir göstergesidir.

5 Borsa Yatırım Stratejisi

Yatırım yapmaya başlamaya karar verdiğinizde, izleyebileceğiniz çeşitli metodolojiler mevcuttur. İşte büyük yatırımcılar tarafından uygulanan beş popüler yatırım stratejisi:

Dow’un Köpekleri

Michael O’Higgins tarafından geliştirilen ve “Beating the Dow” kitabında anlatılan bu strateji, Dow Jones Sanayi Endeksi’nde işlem gören şirketlere (30 adet) uygulanır. Strateji, yılın sonunda en yüksek temettü getirisine sahip 10 şirketi seçmeyi ve bu hisseleri eşit miktarda satın almayı önerir. Hisseler, yıl boyunca elden çıkarılmadan tutulur.

CANSLIM

William J. O’Neil tarafından tasarlanan ve “How to Make Money in Stocks” kitabında anlatılan CANSLIM, patlama potansiyeli olan hisseleri seçme stratejisidir. Yüksek uzun vadeli performansa sahip bu metodoloji, yedi temel adıma dayanır.

Bu stratejiler, yatırımcılara çeşitli piyasa koşullarında rehberlik edebilir ve yatırım hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olabilir. Her stratejinin kendine özgü avantajları ve riskleri vardır, bu yüzden yatırıma başlamadan önce detaylı bir şekilde araştırma yapmak önemlidir.

Dolar Maliyet Ortalaması Stratejisi

Dolar Maliyet Ortalaması (DCA), yatırımcıların toplam yatırım miktarlarını eşit parçalara bölerek bu miktarları düzenli aralıklarla yatırmalarını içeren popüler bir stratejidir. Yatırımın fiyatı ne olursa olsun, bu yöntemle yatırım yapılır. Benjamin Graham tarafından “Akıllı Yatırımcı” kitabında ilk kez bahsedilen bu strateji, piyasa dalgalanmalarının portföy üzerindeki etkisini azaltmayı ve uzun vadede yatırımcıların hisse başına düşük bir ortalama maliyetle yüksek getiri elde etmelerini amaçlar.

Temettü Yatırımı

Temettü yatırımı, her türden yatırımcı için uygun, basit ve uzun vadede etkili bir stratejidir. Bu stratejinin temeli, düzenli ve artan temettü ödemeleri yapan şirketlere yatırım yapmaktır. Temettüler, bir şirketin karından hissedarlarına yapılan ödemelerdir.

Kalıcı Portföy

1970’lerde finansal danışman Harry Browne tarafından geliştirilen “Kalıcı Portföy” kavramı, farklı finansal varlıkların piyasa döngülerinde farklı şekillerde hareket ettiklerine dayanır. Hisse senetleri, altın, tahviller ve nakit dengeli bir şekilde dağıtılarak oluşturulan bu portföy, piyasa dalgalanmalarına karşı bir koruma sağlar.

Hisse Senedine Yatırım Yapma Üzerine Diğer Öneriler

Hisse senedine yatırım yapma konusunda temel bilgilerin ötesinde, parçalı yatırım, borsa simülatörleri, yatırım kursları gibi konulara da ilgi duyabilirsiniz. Ayrıca, evden hisse senedine yatırım yapma ve düşük miktarlarla borsaya yatırım yapma gibi konular da yeni yatırımcılar için önemli olabilir.

Bu makalede, borsaya nasıl yatırım yapılacağı konusunda temel bilgilerden, çeşitli stratejilere ve ek kaynaklara kadar geniş bir yelpazede bilgi sunulmuştur. Yatırım yolculuğunuza başlarken, bu konular hakkında daha fazla bilgi edinmek için önerilen kaynaklara göz atmanız faydalı olacaktır. Her yatırım kararınızda bilinçli olmak ve çeşitliliği göz önünde bulundurmak, yatırım hedeflerinize ulaşmanıza yardımcı olacaktır.

İlgili Makaleler