Kamu Borcu Nedir?

Kamu borcu, aynı zamanda ülke borcu olarak da bilinen, bir devletin yatırımcıları ve alacaklılarına olan borçlarının toplamıdır. Devletlerin, çeşitli amaçlarla finansman sağlamak için hazine bonosu ve devlet tahvili gibi borçlanma senetleri ihracı yoluyla aldıkları borca kamu borcu diyoruz.

Şirketler gibi devletler de borçlanır. Devletlerin aldığı tüm borçlara topluca “kamu borcu” diyoruz.

Devletlerin de tıpkı şirketler gibi yerine getirmesi gereken bir dizi yükümlülüğü vardır, örneğin sosyal yardım ödemeleri, kamu hizmetlerinin ifası gibi. Devletler bu yükümlülüklerini yerine getirmek için ihtiyaç duydukları kaynağı vergi gelirlerinden elde edemedikleri zaman borçlanma yoluna giderek kaynak sağlarlar.

Ülkeler, borçlanacakları tutara karşılığında tahvil veya bono adı verilen menkul kıymetleri piyasada yatırımcılara, merkez bankalarına ve diğer alıcılara satarlar. Yatırımcılar ise devlet tahvili olarak bilinen bu menkul kıymetleri satın alarak, tahvil ihraç eden devlete, vade sonunda ödenmesi garanti edilen bir getiri karşılığında borç vermiş olurlar.

Devletlerin ihraç ettiği bu menkul kıymetler kendi vatandaşları veya diğer ülkelerdeki yatırımcılar tarafından piyasada satın alınabildiği gibi başka ülkelerin merkez bankaları tarafından da satın alınabilir. Dolayısıyla, kamu borcu iç borç ve dış borç stokunun toplamından oluşur.

Özetle, devletlerin borçlarının tümüne birden kamu borcu diyoruz. Makroekonomik analizlerde devletlerin borçlarını geri ödeme kapasitelerini ölçmek için ülkelerin kamu borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılasına (GSYİH) oranı kullanılır.

Devlet (kamu) Borçlanma Senetleri

Bir ülke borçlanarak finansman sağlaması gerektiğinde, devlet borçlanma senetleri olarak adlandırılan menkul kıymetleri ihraç eder.

Bu menkul kıymetler daha sonra piyasada yatırımcılar, merkez bankaları, diğer ülkelerin hükümetleri ve diğer kurumlar tarafından satın alınır.

Ülkelerin devlet borçlanma senedi kapsamında ihraç ettikleri başlıca menkul kıymetler:

  • Hazine Bonosu: Hazine Bonoları kısa vadeli devlet borçlanma senetleridir ve vadeleri bir (1) yıldan kısadır.
  • Orta Vadeli Devlet Tahvilleri: Hazine Bonolarına benzer, ancak genellikle iki (2), beş (5) ve on (10) yıllık vadelerle ihraç edilirler.
  • Uzun Vadeli Devlet Tahvilleri: Orta vadeli devlet tahvillerinden tek farkları vadeleridir. Uzun Vadeli Devlet Tahvilleri yirmi (20), otuz (30) yıl gibi uzun vadelerle ihraç edilirler.

Türkiye’de Hazine ve Maliye bakanlığı bütçe açıklarını, hazine bonoları ve orta vadeli devlet tahvilleri ihraç ederek finanse eder. Hazine genellikle vadeleri en fazla on (10) yıla kadar olan tahviller ihraç eder.

Devlet (kamu) Borçlanma Araçları Hangi Piyasada İşlem Görür?

Sabit getirili menkul kıymetler olarak tanımlanan devlet ve özel sektör tahvil bonoları Türkiye’de ihraç edilirken Birincil Piyasada, ihraçtan sonra da BİST (Borsa İstanbul) Tahvil ve Bono Piyasası adı verilen İkincil Piyasada ve Bankalar arası Piyasalarda işlem görürler.

Hazine bonoları, devlet tahvilleri veya herhangi bir şirket tahvili ihraç tarihinden sonra İkincil Piyasa adı verilen BİST Tahvil ve Bono Piyasasında işlem görür.

BİST Tahvil ve Bono Piyasası düzenlenmiş bir piyasadır ve bu nedenle piyasanın işleyişi ve menkul kıymetlerin kotasyona alınmasının yanı sıra bilgilerin yayınlanması SPK’nın (Sermaye Piyasası Kurulu) kontrol ve denetimine tabidir. SPK ise Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı bir denetleme kuruluşudur.

👉 Daha fazla bilgi için şu yazımızı okuyabilirsiniz: Tahvil Nedir?

Kamu (Ülke) Borcunun Derecelendirmesi Ne Demektir?

Derecelendirme, bir ülke tarafından ihraç edilen borca kredi derecelendirme kuruluşları tarafından verilen puanı ifade eder.

Derecelendirme kuruluşları veya tam adıyla kredi derecelendirme kuruluşları, ana faaliyetleri borçlanma araçlarını ihraç eden kuruluşların veya ülkelerin kredi kalitesini analiz etmek olan bağımsız kuruluşlardır.

Bir ülkenin kredi kalitesi, o ülke hükümetinin, yatırımcıya, daha doğrusu, kendisine borç veren taraflara karşı üstlendiği ödeme yükümlülükleri ve taahhütlerini – zamanında – yerine getirme kapasitesini gösterir.

Dolayısıyla, burada sözü edilen, ülkenin borç tutarının yanı sıra borcu verenler veya yatırımcılarla birlikte belirlenerek kararlaştırılan faizi veya getiriyi geri ödeme kapasitesidir.

Derecelendirme kuruluşlarının başlıca görevi, borç senetleri ihraç eden tüm kurumların, kamu (kamu borcu) veya özel sektör (şirket borçları), kredi derecelerini incelemek ve her birine ayrı ayrı puan veya derece vermektir. Yatırımcılar da bu kuruluşların derecelendirme puanlarını yatırım kararları almak için kullanırlar.

Devlet (kamu) Borçlanma Senetlerine Nasıl Yatırım Yapılır?

Eğer devlet borç senetlerini piyasadan satın almakla ilgileniyorsanız, her ülkenin ihraç ettiği borçlanma senetlerini satın alabileceğimiz farklı kanallar belirlediğini belirtmeliyiz.

Türkiye’de bu menkul kıymetler aşağıdaki kanallardan satın alınabilir:

  • Banka ve aracı kurum şubeleri,
  • T.C. Merkez Bankası şubeleri,
  • İhraçtan sonra ise bankalar veya aracı kurumlar aracılığıyla İkincil Piyasalar.

Tüzel kişiler bu menkul kıymetlere yatırım yapmak için bu kanallardan herhangi birini kullanabilir.

Kamu Borcu En Yüksek Ülkeler

Son olarak, aşağıda bulacağınız kamu borcu en yüksek ülkeler sıralaması ilginizi çekebilir. Sıralamada yer alan ülkelerin kamu borçlarının GSYİH’larına oranları yüzde olarak ifade edilmektedir.

Buna göre GSYİH’larına oranla en yüksek kamu borcuna sahip olan ülkeler:

  • Japonya – GSYİH’nın %257’si.
  • Sudan – GSYİH’nın %210’u.
  • Yunanistan – GSYİH’nın %181’i.
  • Eritre – GSYİH’nın %175’i.
  • Surinam – GSYİH’nın %141’i.
  • Barbados – GSYİH’nın %138’i.
  • Singapur – GSYİH’nın %138’i.
  • Maldivler – GSYİH’nın %137’si.
  • Mozambik – GSYİH’nın %134’ü.
  • Yeşil Burun Adaları – GSYİH’nın %133’ü.
  • İtalya – GSYİH’nın %132’si.
  • Portekiz – GSYİH’nın %131’i.
  • Bhutan – GSYİH’nın %123’ü.
  • Bahreyn – GSYİH’nın %123’ü.
  • Amerika Birleşik Devletleri – GSYİH’nın %107’si.

İlgili Makaleler

Hisse Geri Alımı (Buyback) Nedir?
Nakit fazlasıyla ne yapılacağını düşünürken, şirketlerin pek çok alternatifi vardır. Bunlardan biri, hisse geri alımı programıdır. Bu program kapsamında şirketler, kendi hisse senetlerinin bir kısmını piyasadan geri çekme ...
Bilanço
Bilanço, bir şirketin temel mali tablolarından biridir. En tipik özelliği bir şirketin belirli bir tarihteki ekonomik durumunu yansıtmasıdır. Kı...