Sermaye Artırımı: İşletme Büyümesi ve Genişlemesinin Anahtarı

Sermaye artırımı, bir şirketin öz sermayesini artırma sürecidir. Bu süreç, yatırımlar yapmak veya finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gerçekleştirilir. Dolayısıyla, sermaye artırımı şirket kaynaklarının artmasına olanak tanır ve bu sayede yeni faaliyetler veya projeler finanse edilebilir veya var olan borçlar ödenebilir.

Öz sermaye, şirket bilançosunun önemli bir parçasını oluşturur. Hisse senedi sermayesi, yıl sonuçları, rezervler ve değer düzeltmeleri gibi kalemlerden meydana gelir.

Bir şirket, çeşitli finansman kaynaklarını kullanarak faaliyetlerini finanse edebilir. Bu bağlamda, sermaye artırımının farklı yöntemlerini ele alacağız.

Sermaye Artırımı Yöntemleri

Sermayeyi artırmanın üç ana yolu vardır:

  1. Yeni Hisselerin Çıkarılması: Şirket, hisse senedi sermayesini artırmak için yeni hisse senetleri çıkarır. Mevcut ortaklar genellikle yeni hisse senetlerini almak için tercihli haklara sahiptir; bu, yeni yatırımcılara karşı bir avantaj sağlar. Yeni ortaklar şirkete katıldığında, genellikle nominal değer üzerine bir prim ödemesi gerekir. Bu uygulama, mevcut ortakların hisselerinin değer kaybını (sermaye sulandırılmasını) engeller. Aşağıda vereceğimiz örnekle bu durumu daha iyi anlayacağız.
  2. Mevcut Hisselerin Nominal Değerinin Artırılması: Mevcut hissedarlar, şirketin hisse senedi sermayesine ek katkılarda bulunarak nominal değerini artırır. Bu yöntemde sulandırma etkisi yaşanmaz.
  3. Dağıtılmamış Karlara Yönelik Artış: Sermaye artırımı, dağıtılmamış karları kullanmayı gerektirir, yani şirketin temettü olarak dağıtmadığı veya işletmeye yeniden yatırmadığı karlar. Bu durumda, hissedarlar yeni katkı yapmadan hisse senetleri alabilir. Bu hisse senetleri ücretsiz olduğu için “serbest hisse senetleri” olarak adlandırılır.

Bu yöntemler, şirketlerin kaynaklarını çeşitlendirerek büyümelerine ve genişlemelerine olanak tanır. Her bir yöntem, şirketin ihtiyaçlarına ve stratejik hedeflerine bağlı olarak değerlendirilmelidir.

Sermaye Artırımı Örneği

Nominal değeri her biri 10 TL olan 5.000 mevcut hisseye sahip bir şirketin durumunu ele alalım. Bu durumda, şirketin sermayesi 50.000 TL (5.000 x 10) olur. Ek olarak, şirketin rezervleri 5.000 TL’dir. Buna göre:

Teorik hisse başına değer = (Sermaye + Rezervler) / Hisse Sayısı = (50.000 + 5.000) / 5.000 = 55.000 / 5.000 = 11 TL

Şirket, sermayesini 5.000 TL artırmaya ve bunu nominal değere (pari değer) eşit bir şekilde yapmaya karar verir, bu nedenle 500 yeni hisse çıkarır (500 x 10 = 5.000 TL). Yeni hisselerin çıkarılmasından sonra, hisselerin teorik yeni değeri şu şekilde hesaplanır:

(55.000 + 5.000) / (5.000 + 500) = 60.000 / 5.500 = 10.91 TL

Gördüğünüz gibi, hisselerin değeri 11 TL’den 10.91 TL’ye düşmüştür. Buna sermaye seyreltme etkisi diyoruz. Bu seyreltmeyi önlemek için genellikle şirketin öz sermayesine bir prim eklenir. Bu prim şu şekilde hesaplanır:

(55.000 + 5.000 + prim) / (5.000 + 500) = 11 TL
(60.000 + prim) / 5.500 = 11 TL
60.000 + prim = 60.500
prim = 500 TL

Yeni ortakların ödeyeceği prim, yeni hisse sayısına bölünerek hesaplanır:

Her yeni ortak başına prim = 500 / 500 = 1 TL

Böylece, her yeni ortak nominal değeri 10 TL olan hisse için 1 TL ek prim ödeyerek toplamda 11 TL ödemiş olacak.

Teorik değeri tekrar kontrol edersek:

(50.000 + 5.000 + 11 x 500) / 5.500 = (55.000 + 5.500) / 5.500 = 60.500 / 5.500 = 11 TL

Belirtmek gerekir ki, fiyat nominal değerden yüksek olduğunda, ihraç pari üstü olarak gerçekleşir.

Sermaye Artırımında Tercihli Tahsis Hakkı

Tercihli tahsis hakkı, mevcut hissedarların ve tahvil sahiplerinin yeni hissedarlara karşı, yeni hisseleri satın alma konusunda öncelikli haklara sahip olmasıdır.

Bu hak, sermaye artışı öncesinde hissedarların sahip olduğu hisse sermayesi yüzdesini koruma şansı verir ve yeni hisselere abone olma hakkını kullanmazlarsa oluşabilecek varlık seyrelmesini önler. Bu, yeni hissedarların şirkete katılımının mevcut hissedarların varlıklarından faydalanmasına izin vermemek için önemlidir. Dolayısıyla, mevcut hissedarlar, kullanabilecekleri veya başkasına devredebilecekleri bir abonelik hakkı ile tazmin edilir.

Bu tür bir abonelik hakkı devredilebilir, dolayısıyla hissedar isterse abonelik hakkını bir başka hissedara devredebilir veya bu hakkını kullanarak sermayedeki hissesini koruyabilir. Eğer abonelik haklarını devrederse, yeni hisse alamazlar ve şirket içindeki payları azalır.

Diğer yandan, şirket içindeki sermaye yüzdesini artırmak isteyen bir hissedar, diğer hissedarlardan daha fazla hak satın alarak yeni hisse edinebilir.

Borsa İstanbul’da Sermaye Artırımı

Borsa İstanbul’da sermaye artırımı, şirketlerin finansal yapılarını güçlendirmek ve büyüme fırsatlarını değerlendirmek için başvurdukları önemli bir yöntemdir. Sermaye artırımı, temelde bedelsiz ve bedelli olmak üzere iki ana şekilde gerçekleşebilir.

Bedelsiz Sermaye Artırımı: Bu yöntemde, şirketler iç kaynaklarını kullanarak sermaye artırımı yaparlar. Genellikle, şirketin birikmiş geçmiş yıl karları veya yedek akçeleri ödenmiş sermayeye eklenir. Bu işlem, şirkete ek mali yük getirmez ve hisse senedi sayısı artarken, buna karşılık hisse başına düşen değer orantılı olarak azalır. Örneğin, bir şirketin borsada işlem gören hisse fiyatı, bedelsiz sermaye artırımı sonrasında orantılı şekilde düşebilir, çünkü sermaye artışı sonucu daha fazla hisse senedi piyasaya sürülmüştür​ (Fintables)​.

Bedelli Sermaye Artırımı: Bedelli sermaye artırımında, şirketler yeni hisse senetlerini belirli bir bedel karşılığında piyasaya sürerek dış kaynaklardan fon toplar. Bu yöntemle elde edilen fonlar genellikle şirketin büyüme planları, borç ödemeleri veya diğer finansal ihtiyaçlar için kullanılır. Mevcut hissedarların öncelikli olarak yeni hisse senetlerini satın alma hakkı (rüçhan hakkı) bulunmaktadır ve bu haklarını belirli bir süre içinde kullanabilirler​Ü.

Tahsisli Sermaye Artırımı: Bu, belirli yatırımcılara yönelik özel bir bedelli sermaye artırımı şeklidir. Şirket, bu yöntemle belirli yatırımcılara hisse senetlerini doğrudan satış yapabilir. Mevcut ortakların rüçhan hakları genellikle bu tür sermaye artırımlarında sınırlandırılır​ (Midas)​.

Her bir sermaye artırım yöntemi, şirketin stratejik hedeflerine ve finansal durumuna göre tercih edilir. Bu süreçler, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) düzenlemeleri ve Borsa İstanbul’un işleyiş kuralları çerçevesinde yürütülür, dolayısıyla şeffaflık ve yatırımcıların korunması ön planda tutulur.

Sermaye Artışlarının Nedenleri ve Önemi

Şirketler, genellikle kaynaklarını artırmak ve çeşitlendirmek amacıyla sermaye artışlarına başvururlar. Bu kaynaklar, şirketin büyümesini sağlamak, yeni teknolojilere yatırım yapmak, başka şirketleri bünyelerine katmak veya genel olarak yatırım yapmak için kullanılır. Sermaye artışı, şirketin finansal esnekliğini artırarak daha büyük ve kapsamlı projeleri finanse etme kabiliyetini güçlendirir.

Ayrıca, sadece şirketler değil, traderlar da finansal okuryazarlık konusunda bilinçli olmalıdır. Etkili para yönetimi stratejileri, zararları sınırlamak ve piyasa koşullarına hızlı adaptasyon sağlamak için hayati önem taşır.

SSS

Bir şirketin öz sermayesi hangi bileşenlerden oluşur?

Bir şirketin öz sermayesi, hisse sermayesi, yılın sonuçları, rezervler ve değer düzeltmeleri gibi unsurlardan oluşur. Bu bileşenler, şirketin finansal yapısını ve sağlamlığını gösterir.

“Sermaye seyreltme etkisi” nedir?

Sermaye seyreltme etkisi, yeni hisse senetlerinin çıkarılması sonucu mevcut hisse senetlerinin teorik değerindeki azalmayı ifade eder. Bu durum, şirketin sermayesini artırırken mevcut hissedarların hisse değerlerinin düşmesine yol açabilir.

Tercihli abonelik hakları devredilebilir mi?

Evet, tercihli abonelik hakları, mevcut hissedarlar tarafından devredilebilir. Hissedarlar, bu hakları kullanarak yeni hisseler satın alabilir veya bu hakları başka bir hissedara devredebilirler. Bu, hissedarların şirket içindeki paylarını korumalarını sağlar.

Sonuç

Sermaye artışları, şirketlerin büyüme ve gelişim stratejilerinin önemli bir parçasıdır. Bu süreçler, kaynakların artırılmasını, finansal yapıların güçlendirilmesini ve pazar koşullarına uyum sağlama kapasitesinin artırılmasını sağlar. Şirketler, bu stratejileri kullanarak hem mevcut operasyonlarını genişletir hem de yeni pazar fırsatlarını değerlendirme şansı bulur. Tercihli abonelik hakları gibi mekanizmalar, hissedarların çıkarlarının korunmasında kritik rol oynar.

İlgili Makaleler