Tüpraş (TUPRS) Hisse İncelemesi

Herkes tarafından Tüpraş olarak bilinen Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. 16 Kasım 1983 tarihinde kurulmuştur. Şirket en öz anlatımla rafinaj, petrol ürünlerinin ticaret ve taşımacılığı, elektrik üretimi ve tedariğiyle uğraşmaktadır. 2023 sonu itibarıyla 687 milyar TL’lik ciro ile Türkiye’nin en büyük sanayi şirketidir. Tüpraş; İzmit, İzmir, Kırıkkale ve Batman’da yer alan 4 Rafineriye sahiptir

2021 yılında açıkladığı stratejik dönüşüm planı çerçevesinde 2050 yılına gelindiğinde karbon nötr bir şirket olmayı hedeflemektedir. Bu bakımdan Türkiye’nin en büyük dönüşüm stratejisini uygulamaktadır. Gelecek 25 yıl içinde rafinaj ağırlıklı bir firmadan yeşil enerji üretim ağırlıklı bir firmaya dönüşecektir. Bu amaçla 2050 yılına kadar 10 milyar dolarlık yatırım yapılması planlanmaktadır.

Bu incelememizde öncelikle kısaca Tüpraş’ın tarihsel gelişiminden bahsedeceğiz. Ardından şirketin iştiraklerinden, iş alanlarından ve gelecek planlarından bahsedip detaylı bilanço analizine geçeceğiz. Son olarak ise fiyat grafiği üzerinden hisse senedinin teknik analizini yaparak Tüpraş’ın hisse senedi hakkında detaylı bir bilgi sahibi olmanızı sağlayacağız. Gelin Tüpraş’ın temellerinin atıldığı geçmişe bir gidip incelememize başlayalım.

Tüpraş (TUPRS)

Tüpraş’ın Tarihsel Gelişimi

  • 1955 – Batman Rafinerisi kuruldu.
  • 1961 – İzmit Rafinerisi kuruldu.
  • 1972 – İzmir Rafinerisi kuruldu.
  • 1983 – Rafineriler Tüpraş adı altında birleşildi ve Tüpraş ismi ilk defa ortaya çıktı.
  • 1986 – Kırıkkale Rafinerisi kuruldu.
  • 1991 – Tüpraş hisselerinin %2,5’lik kısmı halka arz edildi.
  • 2000 – İkinci halka arzla Tüpraş hisselerinin %34’ü İstanbul ve Londra Menkul Kıymetler borsalarında işlem görmeye başladı.
  • 2005 – Tüpraş’ın halka açıklık oranı yüzde 49’a yükseldi.
  • 2006 – Tüpraş’ın kamuya ait olan %51 oranındaki hissesinin blok satışı için yapılan ihaleyi 4,14 milyar USD bedelle Koç Holding kazandı. Böylece Tüpraş ve Koç Holding birlikteliği başladı.
  • 2007 – Modernizasyon ve sürdürülebilirlik yatırımları başladı.
  • 2019  -Tüpraş Trading UK kuruldu.
  • 2021 – Stratejik Dönüşüm Planı açıklandı.
  • 2022 – Entek alındı.

Tüpraş Ne Kadar Büyük?

  • Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşudur
  • Avrupa’nın en büyük 7. rafineri şirketidir
  • Dünyanın en büyük 36. rafineri şirketidir
  • 4 Rafineri ile Türkiye’deki rafinajın %70 kapasitesine sahiptir
  • Türkiye’deki petrol ürünlerinde %51 pazar payı vardır.

Hem Türkiye’de hem de dünya çapında etkili büyük bir petrokimya firması olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

Tüpraş Ortaklık Yapısı, İştirakler ve Bağlı Ortaklıklar

31 Mart 2024 tarihi itibarıyla Tüpraş’ın hissedarları ve hisse oranları aşağıdaki gibidir:

Pay sahibiPay oranı (%)
Enerji Yatırımları A.Ş.46,40 (Enerji Yatırımları A.Ş.’nin ise %77’si Koç Holding, %20’si Aygaz, %3’ü Opet’e aittir.
Koç holding ve Koç ailesine ait hisseler6,82
Halka açık kısım46,78

Görüldüğü gibi şirket Koç ailesi tarafından sahip olunan şirketler ve Koç Holding kontrolü altındadır.

Aşağıda ise Tüpraş’ın bağlı ortaklık ve iştirakleri yer almaktadır:

Firma adıFirma genel bilgisiTüpraş’ın Pay oranı (%)
Tupras Trading Ltdİngiltere’de bulunan şirket, Tüpraş’ın mevcut dış ticaret operasyonlarına yardımcı olmaktadır.100
OpetMart 2024 sonu itibarıyla 1.866 adet istasyonla hizmet vermektedir.41,67
Ditaş16 denizcilik tankeri ile Türkiye’nin en büyük akaryakıt taşıma filosuna sahiptir.79,98
Körfez UlaştırmaTürkiye’nin ilk özel demiryolu işletmecisidir.100
Entek380 MW’ı sıfır karbonlu ve toplam 492 MW elektrik üretim gücü vardır.99,23
Tüpraş Enerji Girişimleri A.Ş. (Tupras Ventures)Tüpraş, start-up’lara doğrudan yatırım yapılması için Eylül 2022’de kurmuştur.100

Tüpraş 2050 Stratejik Dönüşüm Yolculuğu

Tüpraş, geleceğin enerjisini üretme hedefiyle oluşturduğu Stratejik Dönüşüm Planı’nı 2021 yılında açıklamıştır. Mevcut rafinaj operasyonlarını sürdürülebilir kârlılık yaklaşımıyla yönetirken biyoyakıtlar, sıfır karbonlu elektrik ve yeşil hidrojen gibi düşük karbon ekonomisine geçişi destekleyen yeni alanlara da yatırım yaparak, Türkiye enerji sektörünün dönüşümüne liderlik etmeyi hedeflemektedir. 

Tüpraş 2050

Bu plan en öz ifadeyle şöyle açıklanabilir: şirket güneş ve rüzgâr enerji santralleri kurarak, faaliyetleri için sıfır karbon salınımlı bir enerji kaynağı oluşturmayı planlamaktadır. Elde edilen bu yeşil elektrik enerjisinin bir kısmı piyasaya satılıp gelir elde edilecek bir kısmı ile ise ile geleceğin yakıtı olan yeşil hidrojen üretimine enerji sağlanacak ve rafinaj faaliyetleri yürütülecektir.

Hidrojen çok popüler bir yakıt olmadığı için burada konuya özellikle değinmek gerekir. Hidrojen öncelikle kamyon, tren ve gemi gibi yük taşıma araçlarında yakın gelecekte yakıt olarak kullanılacaktır. Bu açıdan, koç topluluğunun bir diğer büyük parçası olan Ford Otosan’da Haziran 2024 başında çok silindirli hidrojen motoru başarılı bir şekilde ateşlenerek çalıştırılmıştır. Bu nedenle elektrikli arabaların yanında hidrojenle çalışan araçlardaki gelişmeleri de yakından takip etmeyi unutmayın. Yakın gelecekte hidrojenle ilgili gelişmelerde şaşırtıcı haberler duyabiliriz.

Tüpraş Yatırımları

Tüpraş 2022 yılında 173, 2013 yılında 354 milyon USD yatırım harcaması yapmıştır. 2024 yıl sonuna kadar ise 500 milyon USD yatırım yapmayı planlamaktadır. 2050 yılına kadar ise 10 milyar USD yatırım yapılacaktır. Bu yatırım harcamaları temelde üst başlıkta bahsettiğimiz stratejik dönüşüm planı kapsamında yapılacaktır.

Tüpraş 2024 1. Çeyrek Bilanço İncelemesi

Bu incelemeyi hazırlarken Tüpraş’ın bilanço, gelir tablosu ve faaliyet raporlarını detaylı bir şekilde araştırdık ve değinilmesi gereken en önemli noktaları sizler için derledik. Bu açıdan sadece parasal verilerin yazıya döküldüğü bir analizin ötesinde değişimlerin sebeplerini ve bu değişimlerin gelecekteki etkileri üzerinde de durmak istiyoruz.

Mali tablolarda enflasyon muhasebesi uygulandığı için finansal verilerin enflasyon etkisinden arındığı söylenebilir ancak burada ufak bir detayı da paylaşmak istiyoruz. Her ne kadar enflasyon düzeltmeleri TÜFE veya ÜFE oranına göre yapılsa da sektördeki enflasyon bazı durumlarda daha yüksek olabilir. Bunu da bir kenara not ederek finansal analizleri yorumlamakta fayda var.

Satışlar

Net satışlar 2023 yılının ilk çeyreğinde 160 milyar lira iken 2024 yılı ilk çeyreğinde 165 milyar liraya çıkmıştır. % 3 lük bir artışın düşük olduğunu belirtmek gerekir. 

Satışların yaklaşık olarak %78’i yurt içine, %22’si yurt dışına yapılmıştır. 

Hatta yıllıklandırılmış satışa baktığımızda satışlardaki değişim daha net görünmektedir. 2023 1. çeyrekte yıllık satışlar 1 trilyon liraya yakınken, 2024 1. çeyrekteki yıllık satışlar 691 milyar liraya düşmüştür.

Ancak satışlara sadece parasal açıdan bakmak yanıltıcı olabilir. 2023 yılında fuel oil hariç tüm ürünlerde 2022’ye kıyasla daha yüksek bir talep oluşmuş ve miktar olarak satışlar daha yüksek gerçekleşmiştir. Petrol ürünlerine olan talep ülkemizde 2023’te %8 artmıştır. Tüpraş’ın toplam satış hacmi de tonaj bakımından %10 artmıştır.

Ayrıca tüpraş için en temel hammadde petrol olduğu için, ürettiği benzin veya motorin gibi ürünlerin satışından elde ettiği hasılat da petrol fiyatına bağlı olarak artıp azalabilir. 2023 yılında yıllık ortalama ham petrol fiyatı 82,64 ABD doları/varil iken 2022 yılında 100,93 ABD dolarıydı. Yani 2022’ye göre 2023’te ham petrol fiyat ortalaması %18,4 daha düşük olmuştur.

Esasen satışlardaki parasal değişimler petrol fiyatlarında son 4 yıldır yaşanan ciddi dalgalanmalardan çok etkilenmiştir. Küresel anlamda siyasal ve askeri krizlerin sakinleşmesine veya artmasına göre petrol fiyatlarındaki değişim Tüpraş’ın satış gelirlerini etkilemeye devam edecektir.

Bu açıdan siyasi ve askeri krizleri tahmin etmeye çalışıp aksiyon almaktansa, bunlar gerçekleştikten sonra gerekli portföy değişimlerini yapmak daha mantıklı olabilir. Yoksa kriz beklentisiyle kötümser bir yatırım stratejisi kurup, yıllarca düşük getirili yatırım araçlarında beklemek daha büyük zararlara yol açabilir.

Karlılık ve Maliyet Yapısı

Yukarıda bahsettiğimiz gibi satış gelirleri dış faktörlere çok bağlıyken karlılık tarafında operasyonel verimlilik ve finansal yönetim daha çok öne çıkmaktadır.

Aşağıda çeyreklik bazda kar kalemleri yer almaktadır. Görüldüğü üzere geçen yılın aynı dönemine göre karlılıkta ciddi bir azalma olmuştur. 

Gelir tablosundaki kar kalemleri2024/03 (TL)2023/03 (TL)
Brüt Kar13,174,725,000.0023,766,161,000.00
Net Esas Faaliyet Karı7,321,664,000.0018,515,208,000.00
Esas Faaliyet Karı 3,979,262,000.0017,603,810,000.00
Finansman Geliri Öncesi Faaliyet Karı4,260,867,000.0017,190,784,000.00
Sürdürülen Faaliyetler Vergi Öncesi Karı1,892,097,000.0012,475,776,000.00
Dönem Karı415,243,000.002,876,161,000.00

İlk olarak brüt kâr marjı geçen yıl %14’8 iken bu yıl ilk çeyrekte %8 olmuştur. Bu da tersten baktığımızda esasen satış maliyetlerinin yüksekliğinden kaynaklanmıştır. Satış hasılatı hemen hemen aynı kalırken maliyetler yükselmiştir.

Karlılığı Azaltan İlk Kalem: Esas Faaliyetlerden Diğer Giderler

Detaya baktığımızda gelir tablosundaki esas faaliyetlerden diğer giderler kaleminin geçen yıl 2 milyar lira iken bu yıl 6 milyar liraya çıktığı görülmektedir. Maliyet yapısını bozan ilk kalem olarak karşımıza bu çıkmaktadır. Bu tip değişimleri daha net anlamak için hemen bilanço dipnotlarına bakmak gerekir. Dipnotlara baktığımızda bu bozulmanın ticari borçlardan oluşan kur farkı zararı ve vade farklarından oluştuğu anlaşılmaktadır. Firma kur farkı ve vade farkı için ciddi bir ödeme yaptığı için karlılığı azalmıştır.

Karlılığı Azaltan Bir Diğer Kalem: Net Parasal Pozisyon Kazançları (Kayıpları)

Yukarıdaki tabloda koyu olarak gösterilen finansman geliri öncesi faaliyet karı 4,2 milyar lira iken sürdürülen faaliyetler vergi öncesi karı 1,8 milyar liradır. Bu iki kalemin arasında karın törpülenmesine neden olan nokta gelir tablosunda yer alan “Net Parasal Pozisyon Kazançları (Kayıpları)” kaleminin 5,6 milyar lira zarar yazmasıdır. Bu esasen enflasyon muhasebesi uygulanması sonrasında eldeki varlık ve yükümlülüklerin arasındaki olumsuz farktan ortaya çıkar. Elindeki varlıkları enflasyona karşı koruyamayan veya yüksek oranda nakitte kalan şirketlerde bu kalem nedeniyle zarar oluşurken, yükümlülükler yani borçlar enflasyon karşısında azaldığında ise bir kazanç ortaya çıkar. Bu açıdan Tüpraş’ın karlılığı enflasyon muhasebesi uygulanması nedeniyle zarar görmüştür. 

Borç Yapısı

Kısa vadeli borçlar geçen yılın ilk çeyreğinde 946 milyon TL iken bu çeyrekte 6.2 milyar liraya yükselmiştir. Aynı dönemde, uzun vadeli borçların bu döneme düşen taksit ödemeleri de 9 milyar liradan 28 milyar liraya çıkmıştır

Kısa vadeli borçlar açısından yük biraz artmış gibi görünse de uzun vadeli borçlarda bir miktar azalma olmuştur. 2023’ün ilk çeyreğinde uzun vadeli borçlar 20 milyar lira iken, bu dönemde 4,3 milyar liraya düşmüştür.  

Kısa vadeli borç yükünde artış, uzun vadeli borç yükünde ise azalma net bir şekilde görülmektedir. Yeni büyük çaplı borçlanmalar gerçekleşmezse, önümüzdeki yıl şirketin borçluluk açısından son derece rahatlayacağı söylenebilir.

Ancak borçlanmaya sadece parasal ifadelerle bakmak yanıltıcı olur. Borçların sürdürülebilirliğini kontrol etmek için borç rasyolarını incelemek gerekir. 

Rasyo2024/03Son 10 yıl ortalaması
Cari oran1,281,08
Likidite oranı (asit-test oranı)0,810,69
Nakit oranı53,8043,64

Yukarıda şirketin borç ödeme gücünü gösteren rasyolar yer almaktadır. Hepsi oldukça iyi seviyelerdedir. Hatta şirket elindeki nakdin tamamıyla borçlarının %53,8’ini kapatabilecek kadar iyi durumdadır. Cari oran için minimum oranın 1, likidite oranı için ise 0,70 olduğu söylenebilir. Elbette bu evrensel bir oran değildir. Ancak analistlerin takip ettiği yaklaşık oranlar bunlardır. Tüpraş da bu oranları son 10 yılda gittikçe iyileştirmiştir.

Finansman giderlerinin net satışlara oranı da sürdürülebilir bir borç yapısı için takip edilmesi gereken önemli bir orandır. 2024’ün ilk çeyreğinde Tüpraş’ın finansman giderlerinin net satışlar içindeki payı %2,61’dir. Pandemi sonrası dönemde %13’e kadar çıksa da son dönemde düşmüştür. Bu açıdan Tüpraş finansman giderlerini kontrol altında tutmaktadır.

Kısa vadeli borç ödemeleri bu çeyrekte bir miktar birikmiş olsa da, borçlarının sürdürülebilirliği ve uzun vadeli borçlar konusunda bir sorun yoktur. Şirket borç yönetimini başarılı bir şekilde yürütmektedir. 

Tüpraş Ne Kadar Temettü Veriyor?

Tüpraş 2023 yılında 2 defa temettü ödemesi yaparak karının %65’ini hissedarlarıyla paylaşmıştır. 

2024 Nisan ayında 620 milyon USD veya TL ile 20 milyar lira temettü dağıtmıştır. Temettü verimi %5,9’dur. Karının %37’sini temettü olarak vermiştir. Geçen yıl karının önce %30’unu, sonra da %35’ini iki parçada dağıttığı göz önüne alınırsa, yılın geri kalanında bir temettü dağıtma kararı daha alma ihtimalini hesaba katabiliriz. Bunun için şirketin KAP duyurularını takip etmenizde fayda var.

Muhtemelen yılın geri kalanında şirketin karlılığı toparlanacaktır. Ancak, karlılık ilk çeyrekteki kadar düşük kalırsa gelecek yıl temettü ödemesinde bir miktar düşüşe de hazırlıklı olmak gerekir.

Tüpraş Teknik Analiz – Grafik İncelemesi

Tüpraş’ın teknik analizini yaparken uzun vadeli USD fiyat grafiğinden ve kısa vadeli TL fiyat grafiğinden faydalanacağız.

İlk olarak uzun vadeli USD grafiğini incelediğimizde, Tüpraş’ın 24 yıldır geçmekte zorlandığı ve her seferinde satışla karşılaştığı bir noktada olduğunu belirtelim. Bunu aşağıdaki grafikte yer alan mavi renkli direnç çizgisinde görebilirsiniz. Buradan yukarı geçiş için BIST 100 fiyat grafiğinin de USD bazında 300 USD çevresinden 500 USD’ye hareketlenmesi beklenmelidir. Ayrıca Tüpraş’ın endeks içinde ağırlığı yüksek olan bir hisse olması nedeniyle, mavi çizgi üzerine yapılacak bir hareket endeksi 500 USD seviyelerine taşıyacak bir fitili ateşleyebilir. Mavi direnç çizgisi bu açıdan kesinlikle takip edilmelidir.

Tüpraş USD fiyat grafiği
Tüpraş USD fiyat grafiği

TL grafiğine ise, daha fazla anlam ifade etmesi amacıyla kısa vadeli bakıyoruz. Aşağıdaki grafikte Tüpraş’ın 9 aydır içinde hareket ettiği kanalın alt noktasında yön bulmaya çalıştığını fark edebilirsiniz. BIST 100 endeksi 10.000 seviyesinin altına düşerse Tüpraş da kanal alt çizgisinin aşağısına inmek için bir test yapabilir. Ancak endeks 11.000 seviyesinin üstüne doğru hareketlenirse Tüpraş’ın kanal üst bandına doğru hareket etmesi beklenebilir. BIST 100 endeksinin yönüne ve Tüpraş’ın kanaldaki hareketine göre pozisyon almakta fayda var.

Tüpraş TL fiyat grafiği
Tüpraş TL fiyat grafiği

Tüpraş (TUPRS) – Yatırım için Aracı Kurum Alternatifleri

Tüpraş veya başka herhangi bir hisse senedine yatırım yapmaya başlamak için aşağıdaki aracı kurum incelemelerimize göz atabilirsiniz:

Ayrıca Borsa İstanbul’da işlem gören diğer önemli hisse senetlerinin incelemerini okumak isterseniz aşağıdaki bağlantılara tıklayabilirsiniz:

İlgili Makaleler